G├│rny ┼Ül─ůsk jako centrum migracji na przyk┼éadzie historycznego powiatu prudnickiego

Tegoroczne Walne Zgromadzenie Komisji Historycznej Powiatu Prudnickiego zosta┼éo poprzedzone seminarium historycznym przeprowadzonym we wsp├│┼épracy z referentem kultury ds. G├│rnego ┼Ül─ůska, panem dr Vasco Kretschmannem. Wyk┼éady obejmuj─ůce szerokie spektrum temat├│w wyg┼éosili wybitni historycy z Polski i z Niemiec.

dr Gregor Ploch, dr Stephan Kaiser, dr Wojciech Dominiak, Prof. Ralph Wrobel, dr Vasco Kretschmann, Andreas Smarzly, Sebastian K├Ânig, dr Marek Mazurkiewicz

Seminarium podsumowa┼éa dyskusja panelowa obejmuj─ůca do┼Ťwiadczenia migracyjne przedstawicieli kilku pokole┼ä o zr├│┼╝nicowanym tle migracyjnym. Opr├│cz dwudziestu cz┼éonk├│w Komisji Historycznej w dyskusji uczestniczy┼éy r├│wnie┼╝ osoby z bliska i z daleka nie b─Öd─ůce cz┼éonkami naszej komisji. Poni┼╝ej streszczenie wyk┼éad├│w:

 

 

 

Prof. dr Ralph Wrobel: Migracja ludno┼Ťci w powiecie prudnickim od ┼Ťredniowiecza do nowo┼╝ytno┼Ťci: zarys

Jako pierwszy podj─ů┼é temat prof. dr Ralph Wrobel omawiaj─ůc pocz─ůtki migracji od czas├│w ┼Ťredniowiecza. W przypadku powiatu prudnickiego na szczeg├│ln─ů uwag─Ö zas┼éuguje fakt, ┼╝e w jego obr─Öbie ┼é─ůczy┼éy si─Ö obszar dawnego s┼éowia┼äskiego zasiedlania w cz─Ö┼Ťci p├│┼énocno-wschodniej oraz obszar nowego zasiedlania na prawie niemieckim w cz─Ö┼Ťci po┼éudniowo-zachodniej. Na po┼éudniu oraz na zachodzie powiatu znajdowa┼éa si─Ö niegdy┼Ť g─Östa puszcza odgraniczaj─ůca tereny margrabiego na Morawach od po┼éudnia, teren ksi─Östwa nyskiego pozostaj─ůcego w r─Ökach biskup├│w wroc┼éawskich od zachodu oraz teren ksi─Östwa opolskiego od p├│┼énocnego wschodu. Po wykarczowaniu puszczy wszystkie trzy strony celem zabezpieczenia roszcze┼ä zak┼éada┼éy nowe miejscowo┼Ťci, w kt├│rych osiedlano niemieckoj─Özycznych osadnik├│w. Nale┼╝y za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e sytuacja j─Özykowa powiatu jeszcze w XX wieku by┼éa uwarunkowana wsp├│┼é┼╝yciem mieszka┼äc├│w o korzeniach wywodz─ůcych si─Ö z dawnego s┼éowia┼äskiego obszaru zasiedlania, a tak┼╝e pochodz─ůcych z Niemiec ┼Ťrodkowych oraz po┼éudniowych. Podobnie do typu zasiedlania ┼Ťredniowiecznego mo┼╝na opisa─ç przej┼Ťcie z prawa niemieckiego (z ksi─Östwa nyskiego) na posiadanie lassyckie (w obr─Öbie dawnego obszaru zasiedlania w kierunku Ko┼║la) wewn─ůtrz powiatu prudnickiego, gdzie istnia┼éy formy mieszane. Gdy w p├│┼║niejszym okresie roczna ┼Ťrednia temperatura przez pewien okres znacznie spad┼éa (ÔÇ×ma┼éa epoka lodowcowaÔÇť), zarejestrowano s┼éabe ┼╝niwa, zarazy oraz prze┼Ťladowanie ┼╗yd├│w, a liczba ludno┼Ťci odpowiednio si─Ö zmniejszy┼éa. W nast─Öpstwie wiele gospodarstw podupad┼éo, dosz┼éo do migracji z gleb mniej ┼╝yznych na bardziej ┼╝yzne. Niekt├│re miejscowo┼Ťci (np.: Wierzch) zmieni┼éy swoj─ů wi─Ökszo┼Ťciow─ů struktur─Ö j─Özykow─ů i pocz─ůtkowe wyspy j─Özykowe uleg┼éy z czasem p┼éynnej zamianie. W czasach powstawania maj─ůtk├│w ziemskich ograniczono migracj─Ö ch┼éop├│w zobowi─ůzanych do swojego rodzaju pa┼äszczyzny. Po edykcie cesarza Ferdynanda I w XVI i XVII wieku mia┼éa miejsce migracja rodzin ┼╝ydowskich z Czech i Moraw do Bia┼éej. W czasach pruskich do historycznego powiatu prudnickiego imigrowali nie tylko urz─Ödnicy (i wojskowi), ale r├│wnie┼╝ koloni┼Ťci z okresu kolonizacji fryderycja┼äskiej. W XIX wieku po raz pierwsze mia┼éy miejsce istotne ruchy emigracyjne. Wielu Prudniczan emigrowa┼éo do Ameryki.┬á W okresie industrializacji na G├│rnym ┼Ül─ůsku dochodzi┼éo zar├│wno do emigracji, jak i┬á imigracji. Okr─Ögi przemys┼éowe korzysta┼éy z imigracji. Z niewielkich wsi powstawa┼éy w szybkim tempie miasta, jak np.: Katowice. Z drugiej jednak strony mia┼éa miejsce emigracja zarobkowa na zach├│d. Podczas wcze┼Ťniejszego seminarium poruszano ju┼╝ temat migracji zarobkowej z powiatu prudnickiego do Delmenhorst (okresowej i sta┼éej).

David Skrabania, mgr: Region w podr├│┼╝y: procesy migracyjne z i na G├│rny ┼Ül─ůsk w XIX w. i na pocz─ůtku XX w.

Kolejny wyk┼éad wyg┼éosi┼é David Skrabania zajmuj─ůcy si─Ö na Uniwersytecie Zag┼é─Öbia Ruhry w Bochum tematem migracji zarobkowej mi─Ödzy G├│rnym ┼Ül─ůskiem a Zag┼é─Öbiem Ruhry. W zachodnioniemieckim Zag┼é─Öbiu Ruhry zarobki by┼éy o 50% wy┼╝sze ni┼╝ w g├│rno┼Ťl─ůskim zag┼é─Öbiu przemys┼éowym. Pierwsi g├│rnicy emigrowali z tych teren├│w w XIX wieku do Zag┼é─Öbia Ruhry. Byli oni uczestnikami profesjonalnie przeprowadzanych akcji rekrutacyjnych, maj─ůcych na celu sprowadzenie na te tereny jak najwi─Ökszej liczby pracownik├│w z G├│rnego ┼Ül─ůska. Dla rzeszy emigrant├│w do Zag┼é─Öbia Ruhry tworzono specjalne osiedla g├│rnicze, w kt├│rych emigranci pochodz─ůcy ze ┼Ül─ůska wsp├│lnie mieszkali i piel─Ögnowali swoj─ů kultur─Ö. Opr├│cz migracji sta┼éej mo┼╝na by┼éo zauwa┼╝y─ç czasow─ů migracj─Ö m┼éodych m─Ö┼╝czyzn: G├│rno┼Ťl─ůzacy migrowali do Zag┼é─Öbia Ruhry na jeden sezon lub na kilka lat celem poprawy bytu rodziny, podczas gdy ┼╝ony pozosta┼ée w domu zajmowa┼éy si─Ö gospodarstwem. Bardzo cz─Östo zarobki z lat wypracowanych w Zag┼é─Öbiu Ruhry stanowi┼éy podstaw─Ö budowania p├│┼║niejszej egzystencji na ┼Ül─ůsku. Przyk┼éadem takich ÔÇ×w─Ödruj─ůcych ┼Ťwiat├│wÔÇť jest rodzina niemieckiego pi┼ékarza Miroslava Klose z Opola. Inny przebieg mia┼éa imigracja z innych (p├│┼énocno-wschodnich) prowincji pruskich. Podczas gdy grup─Ö g├│rno┼Ťl─ůskich imigrant├│w zarobkowych stanowili g┼é├│wnie m─Ö┼╝czy┼║ni, i wielu z nich w p├│┼║niejszym czasie wr├│ci┼éo na gospodarczo dobrze rozwini─Öty G├│rny ┼Ül─ůsk, z prowincji p├│┼énocno-wschodnich emigrowa┼éy ca┼ée miejscowo┼Ťci wykluczaj─ůc tym samym jak─ůkolwiek my┼Ťl o powrocie do ojczyzny. Zadziwiaj─ůcy jest fakt, ┼╝e w szczeg├│lno┼Ťci w┼Ťr├│d pracownik├│w Zag┼é─Öbia Ruhry widoczna by┼éa polityczno-spo┼éeczna emancypacja, b─Öd─ůca instrumentem kultury polskiej maj─ůca na celu pi─Ötnowanie hegemonii pruskiej. W┼Ťr├│d pracownik├│w g├│rno┼Ťl─ůskich pos┼éuguj─ůcych si─Ö g┼é├│wnie j─Özykiem s┼éowia┼äskim pewna dyskryminacja zwi─ůzana z u┼╝ywan─ů mow─ů w po┼é─ůczeniu z politycznym zaanga┼╝owaniem w ruchach robotniczych doprowadzi┼éa cz─Ö┼Ťciowo do postrzegania siebie r├│wnie┼╝ jako Polak├│w. Wyje┼╝d┼╝aj─ůc jako ┼Ül─ůzacy, do ojczyzny wracali jako ÔÇ×PolacyÔÇť propaguj─ůcy na G├│rnym ┼Ül─ůsku w┼Ťr├│d ludno┼Ťci g├│rno┼Ťl─ůskiej pogl─ůdy polityczne pozyskane w Zag┼é─Öbiu Ruhry.

Zwiedzanie Muzeum Ziemi G├│rno┼Ťl─ůskiej

Dr Vasco Kretschmann oprowadzi┼é nas po Muzeum Ziemi G├│rno┼Ťl─ůskiej. W┼Ťr├│d eksponat├│w muzeum mo┼╝na znale┼║─ç liczne, typowo ┼Ťl─ůskie przedmioty u┼╝ytkowe. Muzeum urz─ůdzono tak, aby umo┼╝liwia┼éo przedstawienie w chronologicznym zarysie burzliwej historii regionu. Tak┼╝e okres po pierwszej wojnie ┼Ťwiatowej, obejmuj─ůcy plebiscyt, podzia┼é regionu i powstania ┼Ťl─ůskie zosta┼é przedstawiony kompleksowo, obiektywnie i poparty ┼Ťwiadectwami oraz opisami tamtych czas├│w. Aktualna wystawa czasowa pokazuje stare zabawki.┬á W naszej pami─Öci pozosta┼éo zdj─Öcie dw├│ch, najprawdopodobniej zaprzyja┼║nionych z sob─ů ch┼éopc├│w, kt├│rzy ju┼╝ jako doro┼Ťli znale┼║li si─Ö po dw├│ch r├│┼╝nych stronach – narodowych socjalist├│w i ich przeciwnik├│w – a po wojnie ponownie nawi─ůzali z sob─ů kontakt.

 

Dr Gregor Ploch: Wyp─Ödzenie Niemc├│w z G├│rnego ┼Ül─ůska po II wojnie ┼Ťwiatowej

Dr Gregor Ploch, Bildungswerk St. Otto Zinnowitz Usedom (Instytut edukacyjny Otto Zinnowitz na wyspie Uznam) m├│wi┼é o wyp─Ödzeniu Niemc├│w z G├│rnego ┼Ül─ůska po II wojnie ┼Ťwiatowej. Oficjalne poj─Öcie tego zjawiska stosowane w Polsce to ÔÇ×wysiedleniaÔÇť. Dr Ploch rozpocz─ů┼é sw├│j wyk┼éad od przedstawienia plan├│w polskich polityk├│w i naukowc├│w si─Ögaj─ůce ko┼äca XIX wieku i przewiduj─ůce w przypadku ewentualnego powstania pa┼ästwa polskiego przej─Öcie niemieckich teren├│w wschodnich takich, jak ┼Ül─ůsk. Plany te sta┼éy si─Ö podczas II wojny ┼Ťwiatowej r├│wnie┼╝ w zwi─ůzku z ustalonym przez aliant├│w podczas konferencji w Teheranie i Ja┼écie przesuni─Öciem granic Polski na zach├│d oficjalnym celem wojny. Polska musia┼éa wprawdzie po wojnie odst─ůpi─ç swoje terytoria wschodnie zaanektowane przez Sowiet├│w z Wilnem i Lwowem na czele, otrzyma┼éa jednak niemieckie tereny na wsch├│d od linii Odry i Nysy. Wyp─Ödzenie Niemc├│w by┼éo zaplanowane i zrealizowane przez instytucje polskie. Podczas realizacji ÔÇ×polityki fakt├│w dokonanychÔÇť celem uzyskania lepszej pozycji negocjacyjnej na przysz┼é─ů konferencj─Ö w Poczdamie w lipcu 1945 r. w┼éadze polskie bra┼éy aktywny udzia┼é w procesie ÔÇ×dzikiego wyp─ÖdzaniaÔÇť setek tysi─Öcy ┼Ül─ůzak├│w jeszcze bez zgody aliant├│w. Dopiero po konferencji w Poczdamie okre┼Ťlono zasady ÔÇ×humanitarnychÔÇť transfer├│w niemieckiej ludno┼Ťci z Polski. Nie wyp─Ödzano niezb─Ödnych ekspert├│w i pos┼éuguj─ůcych si─Ö gwar─ů G├│rno┼Ťl─ůzak├│w, zweryfikowanych jako Polak├│w, a tak┼╝e ┼Ül─ůzak├│w deportowanych w ramach akcji reparacyjnej do prac przymusowych w g┼é─ůb Zwi─ůzku Radzieckiego. Przed ostateczn─ů deportacj─ů do Niemiec wyp─Ödzeni prze┼╝yli jeszcze zaj─Öcie maj─ůtku, zamkni─Öcie na ma┼éym terytorium w tzw. ÔÇ×gettachÔÇť tudzie┼╝ ÔÇ×obozachÔÇŁ, pobyty w obozach o brutalnym przebiegu i najcz─Ö┼Ťciej bezprawn─ů ingerencj─Ö oraz obra┼║liwe szykanowania. Du┼╝a liczba os├│b nie prze┼╝y┼éa takiego traktowania.

Dr Wojciech Dominiak: Imigracja polskiej ludno┼Ťci do powiatu prudnickiego po II wojnie ┼Ťwiatowej

Dr Wojciech Dominiak, dyrektor Muzeum Regionalnego w Prudniku, zaprezentowa┼é wyk┼éad na temat imigracji ludno┼Ťci polskiej do powiatu prudnickiego po II wojnie ┼Ťwiatowej. W j─Özyku polskim obie tragedie ludzko┼Ťci zwi─ůzane z przesuni─Öciem granic na zach├│d, a mianowicie wyp─Ödzenie Niemc├│w ze ┼Ül─ůska oraz wyp─Ödzenie Polak├│w z utraconych po II wojnie ┼Ťwiatowej teren├│w wschodnich za lini─ů Curzona (z Wilnem i Lwowem) okre┼Ťlane s─ů tak samo, jako ÔÇ×wysiedlenieÔÇť – urz─Ödow─ů migracj─Ö przymusow─ů, zdefiniowan─ů jako przeniesienie miejsca sta┼éego zamieszkania do innego kraju. Churchill uzgodni┼é ze Stalinem w Teheranie w 1943 r., ┼╝e Zwi─ůzek Radziecki zachowa tereny pozyskane od Polski wskutek paktu Ribbentrop-Mo┼éotow a Polska otrzyma tereny na zachodzie kosztem Niemiec. Podczas konferencji w Ja┼écie w lutym 1945 r. Stalin za┼╝─ůda┼é nowej granicy zachodniej przebiegaj─ůcej na Nysie i Odrze. Nie zwa┼╝aj─ůc na brak ostatecznych regulacji granic oraz ustale┼ä odnosz─ůcych si─Ö do prawa mi─Ödzynarodowego w wielkim stylu przeprowadzono akcj─Ö wysiedlenia/wyp─Ödzenia. Oko┼éo 4 milin├│w Polak├│w ze wschodu oraz ok. 12-16 milion├│w Niemc├│w zosta┼éo na wschodnich terenach Niemiec wysiedlonych tudzie┼╝ wyp─Ödzonych ze swoich dom├│w. Dr Dominiak przedstawi┼é szczeg├│┼éowe informacje dotycz─ůce pochodzenia ludno┼Ťci przybywaj─ůcej do powiatu prudnickiego dla ka┼╝dej wsi z osobna. Bior─ůc pod uwag─Ö ca┼é─ů ludno┼Ť─ç G├│rnego ┼Ül─ůska spis ludno┼Ťci z 1948 roku okre┼Ťla┼é, ┼╝e 14% spo┼éecze┼ästwa pochodzi┼éo z centralnej Polski, 23% z utraconych przez Polsk─Ö teren├│w na wschodzie (g┼é├│wnie z zachodnich teren├│w dzisiejszej Ukrainy) a 63% to pozosta┼éa ludno┼Ť─ç autochtoniczna (G├│rno┼Ťl─ůzacy).

Andreas Smarzly: ÔÇ×WysiedlenieÔÇť z historycznego powiatu prudnickiego w czasach Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej

Andreas Smarzly nawi─ůzuj─ůc tematycznie do kwestii ÔÇ×wysiedle┼äÔÇť przedstawi┼é histori─Ö G├│rno┼Ťl─ůzak├│w pozosta┼éych w swojej ma┼éej ojczy┼║nie po fali wyp─Ödze┼ä w latach 1945-50. W pierwszej kolejno┼Ťci om├│wi┼é, w jakich warunkach mo┼╝liwe by┼éo funkcjonowanie dotychczasowych obywateli niemieckich na ┼Ül─ůsku, znajduj─ůcym si─Ö nagle w polskich granicach administracyjnych i jakie to mia┼éo konsekwencje dla tej ludno┼Ťci w kolejnych dziesi─Öcioleciach. Wyja┼Ťni┼é ustawodawstwo polskie odnosz─ůce si─Ö do tzw. ludno┼Ťci autochtonicznej, to, jak w┼éadze polskie okre┼Ťla┼éy ┼Ül─ůzak├│w, jak r├│wnie┼╝ powody, dla kt├│rych prawie 850.000 G├│rno┼Ťl─ůzak├│w przyj─Ö┼éo po II wojnie ┼Ťwiatowej obywatelstwo polskie. Smarzly zacytowa┼é min. polskiego autora i znawc─Ö G├│rnego ┼Ül─ůska, Franciszka Hawranka, kt├│ry ju┼╝ w 1948 roku jako g┼é├│wne powody pozostania ┼Ül─ůzak├│w w granicach nowego pa┼ästwa polskiego nie nazwa┼é ich przywi─ůzania narodowo┼Ťciowego lub politycznego do Polski, a przede wszystkim zwi─ůzanie z ma┼é─ů ┼Ťl─ůsk─ů ojczyzn─ů i jej mieszka┼äcami, ich gospodarcz─ů przynale┼╝no┼Ť─ç oraz nadziej─Ö na zmiany ustroju politycznego (=ponowne przy┼é─ůczenie ┼Ül─ůska do Niemiec). W rzeczywisto┼Ťci sytuacja os├│b pozosta┼éych w ojczy┼║nie w komunistycznej rzeczywisto┼Ťci jednak nie uleg┼éa poprawie. ┼Ül─ůzacy byli cz─Östo szykanowani, pozbawieni perspektyw w zakresie kulturowym, politycznym i ekonomicznym. Doprowadzi┼éo to do tego, ┼╝e z pocz─ůtkiem lat 50-tych rozpocz─Ö┼éa si─Ö przeprowadzona na szerok─ů skal─Ö nowa fala wyjazd├│w G├│rno┼Ťl─ůzak├│w do Niemiec zachodnich; jej szczytowe momenty przypad┼éy na prze┼éom lat 50-tych i 60-tych, nast─Öpnie lat 70-tych i 80-tych a w szczeg├│lno┼Ťci za┼Ť na prze┼éom lat 80-tych i 90-tych.

Andreas Smarzly przedstawi┼é sytuacj─Ö wyp─Ödzonych i wysiedle┼äc├│w z dawnych wschodnich teren├│w Niemiec w poszczeg├│lnych strefach okupacyjnych pokonanych Niemiec, z kt├│rych w 1949 roku powsta┼éa Republika Federalna Niemiec oraz Niemiecka Republika Demokratyczna. Na uwag─Ö zas┼éuguje w szczeg├│lno┼Ťci sytuacja prawna os├│b wyp─Ödzonych oraz wysiedlonych do RFN, poniewa┼╝ wyp─Ödzeni, zgodnie z ┬ž 116 ustawy zasadniczej Niemiec, zostali prawnie zr├│wnani z pozosta┼éymi Niemcami, a przesiedleni, zgodnie z Federaln─ů Ustaw─ů o Wyp─Ödzonych i Uchod┼║cach z 1953 roku, zostali uznani za wyp─Ödzonych z ojczyzny i otrzymuj─ůc tym samym automatycznie wszystkie prawa i obowi─ůzki obywatelskie os├│b posiadaj─ůcych obywatelstwo niemieckie. Wyja┼Ťni┼é r├│wnie┼╝ r├│┼╝nice w stosowaniu poj─Ö─ç, jak ÔÇ×HeimatvertriebeneÔÇŁ (ÔÇ×wyp─Ödzeni z ziem ojczystychÔÇť = wyp─Ödzeni z teren├│w, kt├│re do 1914 r. znajdowa┼éy si─Ö na terenach Rzeszy Niemieckiej oraz Monarchii Austro-W─Ögierskiej), ÔÇ×AussiedlerÔÇŁ (ÔÇ×wysiedle┼äcyÔÇť = wysiedleni, kt├│rzy do 1992 roku przybyli do RFN, otrzymuj─ůc automatycznie niemieckie obywatelstwo) lub ÔÇ×Sp├ĄtaussiedlerÔÇŁ (ÔÇ×p├│┼║ni wysiedle┼äcyÔÇť = wysiedleni, kt├│rzy po 1992 roku przybyli do RFN, ich obowi─ůzkiem by┼éo potwierdzenie konieczno┼Ťci wyjazdu w zwi─ůzku z nast─Öpstwami wojny w kontek┼Ťcie zmian politycznych).

Na zako┼äczenie wyk┼éadu Andreas Smarzly przedstawi┼é histori─Ö w┼éasnej rodziny, kt├│ra na prze┼éomie lat 1987/88 po dramatycznych prze┼╝yciach i przebiegu wyjazdu przyby┼éa do Republiki Federalnej Niemiec. Przedstawi┼é histori─Ö rodziny od zawsze zamieszkuj─ůcej G├│rny ┼Ül─ůsk, jak r├│wnie┼╝ opisa┼é histori─Ö wielu cz┼éonk├│w rodziny, kt├│rzy od ko┼äca XIX wieku przemieszczali i osiedlali si─Ö na innych terenach Rzeszy Niemieckiej tudzie┼╝ p├│┼║niejszej Republiki Federalnej Niemiec, jak r├│wnie┼╝ ┼╝ycie i losy najbli┼╝szych cz┼éonk├│w rodziny w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej wraz z powodami podj─Öcia trudnej decyzji opuszczenia rodzinnych stron. Wyk┼éad pokaza┼é r├│wnie┼╝, przed jakimi wyzwaniami musia┼éa stan─ů─ç rodzina rozpoczynaj─ůca nowe ┼╝ycie w zachodnich Niemczech w Nadrenii-Palatynacie, proces poszukiwania pracy lub mieszkania oraz skuteczn─ů integracj─Ö rodziny w zachodnioniemieckim spo┼éecze┼ästwie przy jednoczesnym piel─Ögnowaniu tradycji g├│rno┼Ťl─ůskich.

Dr Marek Mazurkiewicz: Wyp─Ödzenie. Przesiedlenie. Przesz┼éo┼Ť─ç. Wyp─Ödzenie Niemc├│w i Polak├│w po II wojnie ┼Ťwiatowej widziane z dzisiejszej polsko-niemieckiej perspektywy

O wyp─Ödzeniu Niemc├│w i Polak├│w po II wojnie ┼Ťwiatowej widzianym z dzisiejszej polsko-niemieckiej perspektywy m├│wi┼é dr Marek Mazurkiewicz z Instytutu Politologii Uniwersytetu Opolskiego. Przyczyn─ů r├│┼╝nic pami─Öci zbiorowej Polak├│w i Niemc├│w stanowi przebieg II wojny ┼Ťwiatowej oraz postanowienia traktatu wersalskiego. W szczeg├│lno┼Ťci nale┼╝y zwr├│ci─ç uwag─Ö na dwa czynniki: po pierwsze, po II wojnie ┼Ťwiatowej mniejszo┼Ťci etniczne by┼éy postrzegane jako ┼║r├│d┼éo konfliktu. W celu zapewnienia pokoju w przysz┼éo┼Ťci d─ů┼╝ono do tworzenia pa┼ästw narodowo┼Ťciowych. Po drugie wa┼╝n─ů rol─Ö odgrywa┼éy d─ů┼╝enia ekspansywne ZSRR. Opisana wcze┼Ťniej polityka fakt├│w dokonanych prowadzona przez Stalina by┼éa realizowana ju┼╝ w trakcie wojny.┬á Polityka ta t┼éumaczy d─ů┼╝enie do osi─ůgni─Öcia w┼éadzy przez Stalina oraz jego rygorystyczne podej┼Ťcie do realizacji dzia┼éa┼ä: ju┼╝ 13 lutego 1945 roku, zatem kilka miesi─Öcy przed zako┼äczeniem wojny oraz konferencj─ů w Poczdamie, rozpocz─Ö┼éa si─Ö prowadzona przez ZSRR ÔÇ×repatriacjaÔÇť ludno┼Ťci zamieszkuj─ůcej wschodnie tereny Polski. R├│wnie┼╝ wielu G├│rno┼Ťl─ůzak├│w zamieszkuj─ůcych wschodnie tereny G├│rnego ┼Ül─ůska mi─Ödzy 17 a 50 rokiem ┼╝ycia zosta┼éo internowanych. Ok. 40.000 G├│rno┼Ťl─ůzak├│w m├│wi─ůcych po niemiecku zosta┼éo deportowanych do ZSRR do prac przymusowych w ramach reparacji wojennych. W Poczdamie Stalin chcia┼é jedynie uwieczni─ç na pi┼Ťmie co┼Ť, co ju┼╝ si─Ö dokona┼éo. Wyp─Ödzenia ze ┼Ül─ůska oraz wschodniej Polski sta┼éy si─Ö rzeczywisto┼Ťci─ů a w obliczu silnej pozycji Stalina brak by┼éo nadziei na zmiany. Od tego momentu wspomnienia niemieckie i polskie zacz─Ö┼éy si─Ö troch─Ö r├│┼╝ni─ç. Na przyk┼éad ┼║r├│d┼éa polskie podaj─ů liczb─Ö wysiedlonych na ok. 3,5 mln a niemieckie na 12 do 16 mln. Nie zwa┼╝aj─ůc na p├│┼║niejsz─ů konferencj─Ö pokojow─ů, umowa graniczna aliant├│w podczas konferencji w Poczdamie zosta┼éa zaakceptowana przez w┼éadze powojenne Polski. Niemcy w ramach prowadzonej polityki wewn─Ötrznej d┼éugo po wojnie rozwa┼╝a┼éy i postulowa┼éy za ÔÇ×ponownym zjednoczeniem podzielonych NiemiecÔÇť. By┼éo to zwi─ůzane najprawdopodobniej z faktem, ┼╝e w kontek┼Ťcie prawa mi─Ödzynarodowego postanowienia konferencji w Poczdamie by┼éy w─ůtpliwe a ich akceptacja przez wyp─Ödzonych, kt├│rych postrzegano jako wyborc├│w, by┼éa ma┼éo prawdopodobna. Rzeczywista polityka zewn─Ötrzna znacznie r├│┼╝ni┼éa si─Ö od wewn─Ötrznych obietnic wyborczych. Mimo tego nadzieje rozpalane w Republice Federalnej Niemiec utrzymywa┼éy niepok├│j po stronie polskiej. W Polsce by┼ée tereny wschodnich Niemiec ideologicznie okre┼Ťlane by┼éy jako ÔÇ×tereny odzyskaneÔÇť i opisywane jako ÔÇ×prapolskieÔÇť. Przyk┼éadem s─ů tutaj znaczki pocztowe wyemitowane w tym samym czasie: podczas gdy w Republice Federalnej Niemiec wyemitowano znaczek pocztowy z okazji jubileuszu ÔÇ×10 rocznicy ucieczki i wyp─ÖdzeniaÔÇť, w Polsce ┼Ťwi─Ötowano jubileusz ÔÇ×odzyskania teren├│w prapolskichÔÇť. Pierwszymi punktami zwrotnymi w stosunkach mi─Ödzy krajami by┼éo pismo biskup├│w polskich z roku 1965 oraz ukl─Ökni─Öcie WillyÔÇśego Brandta w Warszawie w 1970 roku. Nast─Öpnie w 1990 roku, po upadku muru berli┼äskiego, mo┼╝liwe sta┼éo si─Ö podpisanie polsko-niemieckiego traktatu granicznego, kt├│ry potwierdzi┼é obowi─ůzuj─ůce granice pa┼ästwowe. Niezale┼╝nie od dzia┼éa┼ä prowadz─ůcych do normalizacji wzajemnych stosunk├│w, w dalszym ci─ůgu utrzymywa┼éy si─Ö obci─ů┼╝enia historyczne i schematy my┼Ťlenia. Przyk┼éadem s─ů obawy Polski dotycz─ůce powstania niemieckiego Centrum przeciwko Wyp─Ödzeniom oraz ┼╝─ůdania Powiernictwa Pruskiego. Pojawiaj─ůce si─Ö co jaki┼Ť czas w dyskusjach ┼╝─ůdania reparacyjne ze strony polskiej rozumiane s─ů jednak jako czysta gra prowadzona w ramach polityki wewn─Ötrznej Polski. Wspomnienia historyczne s─ů uwarunkowane zmieniaj─ůcymi si─Ö wp┼éywami politycznymi. Zalecana literatura: ÔÇ×Deutsch-Polnische ErinnerungsorteÔÇť wydane pod redakcj─ů Hansa Henninga Hahna i Roberta Traby z wydawnictwa Sch├Âningh Verlag.

Dyskusja panelowa

Nast─Öpnie dr Vasco Kretschmann poprowadzi┼é dyskusj─Ö panelow─ů na temat: ÔÇ×G├│rno┼Ťl─ůzacy: Ludzie z t┼éem migracyjnym? – Por├│wnanie to┼╝samo┼ŤciÔÇť Z r├│┼╝nych stron mo┼╝na by┼éo us┼éysze─ç osobiste do┼Ťwiadczenia przedstawicieli r├│┼╝nych pokole┼ä zmieniaj─ůce si─Ö w zale┼╝no┼Ťci od czasu i miejsca.┬á Z Muzeum Regionalnego w Prudniku w dyskusji via Skype uczestniczy┼éa dzisiejsza prudniczanka, pani Kazimiera Zator, opowiadaj─ůca o strasznych warunkach, w jakich odby┼éo si─Ö jej wyp─Ödzenie ze wschodnich teren├│w Polski a dzisiejszych teren├│w Ukrainy. Podczas podr├│┼╝y poci─ůgiem przez Katowice w marcu 1945 roku widzia┼éa wiele oddzia┼é├│w wojskowych i wiele trup├│w. Po przybyciu do Prudnika czu─ç by┼éo wielk─ů niepewno┼Ť─ç a jej rodzina musia┼éa dzieli─ç mieszkanie z obcymi lud┼║mi.

Cz┼éonek naszej komisji, Werner Matulla z G├╝tersloh, dzieci┼ästwo sp─Ödzi┼é w Prudniku. Do dzi┼Ť odwiedza wraz z ┼╝on─ů swoje rodzinne miasto i piel─Ögnuje przyjazne stosunki z dzisiejszymi prudniczanami. Jak prawie wszyscy ├│wcze┼Ťni mieszka┼äcy Prudnika jego rodzina uciek┼éa w marcu 1945 roku przed zbli┼╝aj─ůcym si─Ö frontem w Sudety. Ulice by┼éy przepe┼énione uchod┼║cami. Gdy jego rodzina powr├│ci┼éa w maju do Prudnika, ju┼╝ w Czechach widzia┼éa zmasakrowane cia┼éa niemieckich ┼╝o┼énierzy. Na miejscu znale┼║li zrujnowane mieszkanie. Kilka miesi─Öcy p├│┼║niej otrzymali rozkaz opuszczenia mieszkania i przeniesienia si─Ö do obozu dla Niemc├│w przy ├│wczesnej┬á Fischerstra├če.┬á Tam dzielili mieszkanie wielko┼Ťci 60m2 z 22 osobami. S┼éyszeli, ┼╝e kobiety z obozu ponownie stawa┼éy si─Ö ofiarami gwa┼ét├│w. 6 lipca 1945 roku jego rodzina zosta┼éa wyp─Ödzona z rodzinnego miasta przez w┼éadze polskie. W trakcie d┼éugiej i wi─ů┼╝─ůcej si─Ö z niedostatkiem podr├│┼╝y poci─ůgiem na zach├│d wiele os├│b zmar┼éo. Ich cia┼éa zostawa┼éy po prostu odk┼éadane na najbli┼╝szym dworcu kolejowym. W Westfalii kontakt z lokaln─ů ludno┼Ťci─ů r├│wnie┼╝ nie zawsze by┼é ┼éatwy. Jego matka cz─Östo powtarza┼éa, ┼╝e niekt├│rzy Niemcy z zachodu uwa┼╝aj─ů, ┼╝e tylko wyp─Ödzeni przegrali wojn─Ö. Starsi bracia zachowywali w pami─Öci czas sp─Ödzony w Prudniku i wspominali swoj─ů ojczyzn─Ö.

R├│┼╝a Zgorzelska jest cz┼éonkiem Rady Miasta i Gminy G┼éog├│wek z ramienia Mniejszo┼Ťci Niemieckiej, cz┼éonkiem zarz─ůdu Towarzystwa Spo┼éeczno-Kulturalnego Niemc├│w na ┼Ül─ůsku Opolskim oraz kustoszem izby regionalnej w Biedrzychowicach. M├│wi┼éa w imieniu os├│b pozosta┼éych w ojczy┼║nie. Wprawdzie jej rodzina pr├│bowa┼éa w marcu 1945 roku ucieka─ç, jednak ÔÇ×kocio┼é zosta┼é zamkni─ÖtyÔÇť (z uwagi na dzia┼éania wojenne z wielu stron rodzina zosta┼éa odci─Öta od mo┼╝liwo┼Ťci ucieczki). Jej babka w 1946 roku sama podpisa┼éa wniosek o polskie obywatelstwo dla ca┼éej rodziny. Nie by┼éa to zatem jej indywidualna decyzja, jednak obecnie jest zadowolona, ┼╝e mog┼éa wraz z rodzin─ů pozosta─ç na miejscu. Pocz─ůtkowo osoby m├│wi─ůce po niemiecku by┼éy szykanowane i pods┼éuchiwane. Dzisiaj cieszy si─Ö, ┼╝e jej muzeum stanowi niejako most prowadz─ůcy do ┼Ťl─ůskich korzeni jednocze┼Ťnie pokazuj─ůc star─ů niemieck─ů kultur─Ö na G├│rnym ┼Ül─ůsku.

dr Kretschmann, Roza Zgorzelska, dr Achim Himanek, Werner Matulla, Sebastian K├Ânig

Dr Achim Himanek z Neuwied wzrasta┼é w Prudniku i przesiedli┼é si─Ö dopiero w wieku studenckim. Jego ojciec prze┼╝y┼é koniec wojny jako dziecko i zosta┼é zmuszony do przeganiania byd┼éa do Rosji. Uda┼éo mu si─Ö jednak uciec przed Gliwicami. Poniewa┼╝ ojciec podczas jego s┼éu┼╝by w wojsku polskim pisa┼é listy do przyjaci├│┼éki, kt├│ra wyjecha┼éa do Republiki Federalnej Niemiec, zosta┼é pos─ůdzony o szpiegowanie. Po pi─Öciu latach niewinnego przesiadywania w warszawskim wi─Özieniu zosta┼é wypuszczony dzi─Öki staraniom ┼╝ydowskiego adwokata. Nast─Öpnie by┼é stale zastraszany. Dopiero po s┼éynnym ukl─Ökni─Öciu WillyÔÇśego Brandta (1970) mia┼é odwag─Ö z┼éo┼╝y─ç wniosek o wyjazd dla ca┼éej rodziny. Dr Achim Himanek znalaz┼é szcz─Ö┼Ťliwie swoje miejsce w Sinzig, w Nadrenii-Palatynacie, dzi─Öki pomocy kuzyna w tym samym wieku, kt├│ry wyjecha┼é ju┼╝ w 1957 roku, i kt├│ry pom├│g┼é mu si─Ö zaadaptowa─ç. Mimo, ┼╝e znalaz┼é now─ů ma┼é─ů ojczyzn─Ö w Neuwied, ch─Ötnie bada histori─Ö swoich ┼Ťl─ůskich korzeni.

Sebastian K├Ânig z Hardegsen jest niejako przedstawicielem pokolenia wnuk├│w wyp─Ödzonych i urodzi┼é si─Ö w Republice Federalnej Niemiec. Pami─Öta, ┼╝e jego rodzina mieszkaj─ůca w Dolnej Saksonii zawsze bardzo stara┼éa si─Ö m├│wi─ç literackim j─Özykiem niemieckim. Histori─Ö rodziny opowiedziano mu bardzo p├│┼║no i tylko na potrzeby w┼éasne. Zgodnie z przes┼éaniem, ┼╝e ÔÇ×ojczyzna jest tam, gdzie jest rodzinaÔÇť, jego ojczyzn─ů jest Hardegsen, gdzie mieszka z ┼╝on─ů i dzie─çmi, czuje si─Ö jednak zwi─ůzany z korzeniami swojej ┼Ťl─ůskiej rodziny. Regularnie odwiedza rodzin─Ö w Rac┼éawicach ┼Ül─ůskich.

W tym miejscu dzi─Ökujemy serdecznie wszystkim zaanga┼╝owanym osobom, przede wszystkim gospodarzowi dr Vasco Kretschmannowi oraz organizatorom, podzi─Ökowania sk┼éadamy r├│wnie┼╝ na r─Öce naszych obu przewodnicz─ůcych – prof. Ralph Wrobel oraz Andreas Smarzly, uczestnikom z Polski, kt├│rzy podj─Öli trud d┼éugiej podr├│┼╝y, sk┼éadamy podzi─Ökowania dla dr Gregora Plocha za t┼éumaczenie, dzi─Ökujemy tak┼╝e wszystkim referentom i osobom bior─ůcym udzia┼é w dyskusji w trakcie tego interesuj─ůcego seminarium!

 

Protokół z obrad Rocznego Walnego Zgromadzenia 2019 r.

Niedziela, 5 maja 2019 r., ÔÇ×Dom G├│rno┼Ťl─ůskiÔÇť (Haus Oberschlesien) w Ratingen.

TEMAT 1: Powitanie

Profesor Ralph Wrobel powita┼é pi─Ötnastu uprawnionych do g┼éosowania uczestnik├│w tegorocznego Walnego Zgromadzenia w Domu G├│rno┼Ťl─ůskim. Szcz─Ö┼Ťliwie udzia┼é w nim wzi─Ö┼éa r├│wnie┼╝ nasza by┼éa pani skarbnik, Rosemarie Matulla-Jablonka, kt├│rej w ubieg┼éym roku k┼éopoty zdrowotne nie pozwoli┼éy na udzia┼é w spotkaniu. Cz┼éonek za┼éo┼╝ycielski, Herbert Schindler, oraz administrator strony, Christian Sarnes, wzi─Öli udzia┼é w seminarium, nie mogli jednak pozosta─ç na czas zgromadzenia.

 TEMAT 2: Sprawozdania

Z przykro┼Ťci─ů przyj─Öli┼Ťmy informacj─Ö, ┼╝e referent kultury ds. G├│rnego ┼Ül─ůska, dr Vasco Kretschmann, wkr├│tce wyje┼╝d┼╝a do Berlina by tam wsp├│┼épracowa─ç z organizacj─ů ÔÇ×Deutsche Kriegsgr├Ąberf├╝rsorgeÔÇť zajmuj─ůc─ů si─Ö piel─Ögnowaniem pami─Öci o niemieckich grobach wojennych. Jego nast─Öpca/nast─Öpczyni zostanie przedstawiony/a najprawdopodobniej do ko┼äca bie┼╝─ůcego roku.

Jak poinformowa┼é Ralph Wrobel, nasza ksi─ů┼╝ka – ÔÇ×Historyczne powiaty bialski i prudnicki w Katastrze Karoli┼äskim z lat 1722/26 ÔÇť, wydana w 2018 roku zosta┼éa zaprezentowana podczas ÔÇ×Tygodnia HistorycznegoÔÇť na G├│rnym ┼Ül─ůsku w maju w Prudniku. Od tego czasu cieszy si─Ö du┼╝ym zainteresowaniem. Tym samym projekt, nad kt├│rym wielu naszych cz┼éonk├│w pracowa┼éo przez kilka lat, zosta┼é zako┼äczony.

Andreas Smarzly poinformowa┼é o przebiegu poprzez niego zainicjowanego i zorganizowanego ÔÇ×Tygodnia HistorycznegoÔÇť odbywaj─ůcego si─Ö na ┼Ül─ůsku pod koniec maja 2018 roku oraz o dystrybucji ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Stulecie ┼╝ycia wiejskiego na G├│rnym ┼Ül─ůsku w obiektywie – Historyczne fotografie z K├│rnicyÔÇť. Ksi─ů┼╝ka zosta┼éa sfinansowana przez rad─Ö so┼éeck─ů wsi K├│rnica, Miasto i Gmin─Ö Krapkowice, Powiat Krapkowice i przede wszystkim przez HKKNOS, jej prezentacja mia┼éa miejsce podczas ÔÇ×Tygodnia HistorycznegoÔÇť w ramach festynu wiejskiego odbywaj─ůcego si─Ö w Bo┼╝e Cia┼éo w K├│rnicy. Z uwagi na niesamowity popyt ksi─ů┼╝ka zosta┼éa praktycznie wyprzedana, mo┼╝na zatem ju┼╝ my┼Ťle─ç o ewentualnym dodruku lub nawet kontynuacji albumu. Aby umo┼╝liwi─ç udost─Öpnienie ksi─ů┼╝ki szerszej grupie odbiorc├│w, obaj przewodnicz─ůcy przekazali r├│wnie┼╝ egzemplarze ksi─ů┼╝ek do renomowanych bibliotek w Niemczech, Polsce, Czechach, Austrii i w USA.

W trakcie ÔÇ×Tygodnia HistorycznegoÔÇť mia┼éy miejsce liczne wyk┼éady i prezentacje ksi─ů┼╝ek, jak r├│wnie┼╝ konferencja dotycz─ůc─ů ziemia┼ästwa na G├│rnym ┼Ül─ůsku odbywaj─ůca si─Ö w G┼éog├│wku. Konferencja, podczas kt├│rej przy jednoczesnym wsparciu t┼éumacza wyg┼éoszono 6 wyk┼éad├│w, zako┼äczy┼éa si─Ö sukcesem i odbi┼éa si─Ö szerokim echem w prasie. Niemiecki program emitowany w polskiej telewizji ÔÇ×Schlesien JournalÔÇť przygotowa┼é nawet program, do kt├│rego link znajduje si─Ö w Ok├│lniku z 01/2019 https://hkknos.eu/wp-content/uploads/2019/02/Rundbrief_Okolnik_2019-01.pdf, gdzie znajduje si─Ö pe┼éne sprawozdanie ÔÇ×Tygodnia HistorycznegoÔÇť z 2018 r.

Profesor Wrobel z┼éo┼╝y┼é w bardzo emocjonuj─ůcy spos├│b podzi─Ökowania drugiemu przewodnicz─ůcemu, Andreasowi Smarzlemu, kt├│ry w du┼╝ej mierze przyczyni┼é si─Ö do zorganizowania wielu event├│w w latach 2014, 2016 i 2018 podczas ÔÇ×Tygodni HistorycznychÔÇť HKKNOS na ┼Ül─ůsku, jak r├│wnie┼╝ podczas ostatnich wizyt studyjnych.

Sebastian K├Ânig ju┼╝ na pocz─ůtku swojego sprawozdania podzi─Ökowa┼é pani Rosemarie Matulla-Jablonka, swojej poprzedniczce, za bardzo skrupulatne prowadzenie spraw ksi─Ögowych. Poniewa┼╝ ma on mo┼╝liwo┼Ť─ç korzystania z infrastruktury biura rachunkowego swojej rodziny, od teraz prowadzenie rachunkowo┼Ťci komisji otrzyma┼éo r├│wnie┼╝ wsparcie w postaci oprogramowania a wszelkie p┼éatno┼Ťci odbywaj─ů si─Ö wy┼é─ůcznie przez konto. Z uwagi na publikacje ksi─ů┼╝ek w roku 2018 by┼éo wi─Öcej koszt├│w ni┼╝ przychod├│w. Mimo tego posiadamy wystarczaj─ůco du┼╝o ┼Ťrodk├│w niezb─Ödnych do realizacji przysz┼éych projekt├│w. Finanse stowarzyszenia maj─ů si─Ö bardzo dobrze. Tak┼╝e w kwestii bud┼╝etu na rok 2019 stwierdzono, ┼╝e tegoroczne seminarium, mimo zaproszenia wielu znakomitych wyk┼éadowc├│w, dzi─Öki wsparciu finansowemu referenta kultury ds. G├│rnego ┼Ül─ůska, nie doprowadzi┼éo do powstania dziury w kasie HKKNOS. Kai Sauer oraz dr Achim Himanek sprawdzili stan kasy nie znajduj─ůc w niej ┼╝adnych nieprawid┼éowo┼Ťci. Skarbnik otrzyma┼é tym samym absolutorium sam wstrzymuj─ůc si─Ö do g┼éosu.

Sprawozdanie administratora sieci (Christian Sarnes) przeczyta┼é profesor Wrobel. Reasumuj─ůc mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e w sieci panuje pe┼éne zadowolenie. Obecnie istnieje jeden problem, kt├│rego rozwi─ůzanie nie jest do ko┼äca proste. Z uwagi na konieczn─ů aktualizacj─Ö, automatyczny plug-in nie udziela optymalnego wsparcia drugiemu j─Özykowi, co powoduje konieczno┼Ť─ç wi─Ökszego nak┼éadu pracy w zakresie wgrywania nowych tre┼Ťci. Robert Hellfeier wyrazi┼é ch─Ö─ç pomocy w minimalizacji problemu poprzez wsparcie programowe.[1] Jak dotychczas pami─Ö─ç naszej chmury jest wystarczaj─ůca du┼╝a. W przysz┼éo┼Ťci prosimy jednak, podczas wgrywania danych, a w szczeg├│lno┼Ťci wgrywania zdj─Ö─ç, do kompresji wielko┼Ťci celem zoptymalizowania pojemno┼Ťci chmury. Zapraszamy wszystkich do wgrywania danych interesuj─ůcych badaczy historii regionu, jak na przyk┼éad starych nazw miejscowo┼Ťci. W tym celu wystarczy poprosi─ç Christiana Sarnesa o przekazanie drog─ů elektroniczn─ů stosownego kodu (tzw. upload code). W przysz┼éo┼Ťci planujemy doda─ç linki prowadz─ůcymi do miejscowych kronik wg miejscowo┼Ťci powiatu. Paul Dittrich udost─Öpni┼é online kronik─Ö dla swojej miejscowo┼Ťci Lubrza.

TEMAT 3: Udzielenie absolutorium byłej  skarbnik, Rosemarie Matulla-Jablonka

Ju┼╝ w ubieg┼éym roku doskona┼éa praca naszej wieloletniej pani skarbnik, Rosemarie Matulla-Jablonka, zosta┼éa uhonorowana. W tym roku mogli┼Ťmy jednak osobi┼Ťcie przekaza─ç prezent komisji. Wraz z m─Ö┼╝em, Wernerem Matulla, przez 14 lat perfekcyjnie prowadzi┼éa ksi─Ögowo┼Ť─ç a jako cz┼éonek i cz┼éowiek po prostu budowa┼éa wok├│┼é siebie szacunek i uznanie. Dzi─Ökujemy! Z uwagi na ubieg┼éoroczn─ů nieobecno┼Ť─ç uwarunkowan─ů przyczynami zdrowotnymi stan kasy z 2017 roku sprawdzili Monika Rose oraz Maik Gliese. Absolutorium by┼éo jednog┼éo┼Ťne przy osobistym wstrzymaniu si─Ö od g┼éosu by┼éej pani skarbnik.

TEMAT 4: Publikacje i wydania naukowe

Podczas ostatniego Rocznego Walnego Zgromadzenia zdecydowano o pozyskaniu oferty na transkrypcj─Ö dw├│ch pozyskanych rejestr├│w (Landb├╝cher) ksi─Östwa opolsko-raciborskiego z┬á XVI wieku przez Stefana Guzy, wydawc─Ö urbarza Ko┼║la. Niestety z uwagi na jego go┼Ťcinne wyk┼éady na Szkole Wy┼╝szej Sztuk i Wzornictwa w Halle nie jest on w najbli┼╝szym czasie w stanie zaanga┼╝owa─ç si─Ö w projekt. St─ůd przedstawiono dwie mo┼╝liwo┼Ťci: Andreas Smarzly spr├│buje nawi─ůza─ç kontakt z profesorem Stiborem z Czech, kt├│ry ju┼╝ odszyfrowywa┼é inne rejestry, Viktor Pordzik porozmawia ze znajom─ů pani─ů naukowiec z p├│┼énocnych Czech, kt├│ra pisa┼éa o rejestrach sakso┼äskich, dr Achim Himanek spr├│buje zapyta─ç dyrektora muzeum z Brnie, dr Wojciech Dominiak zosta┼é poproszony o wykorzystanie swoich kontakt├│w w Opawie, Robert Hellfeier zobowi─ůza┼é si─Ö natomiast o skierowanie zapytania do historyka, Romana S─Ökowskiego, czy by┼éby zainteresowany prac─ů nad projektem. Chodzi g┼é├│wnie o dopytanie o mo┼╝liwo┼Ť─ç transkrypcji i t┼éumaczenia pe┼énych rejestr├│w, poniewa┼╝ ograniczenie na obszar Prudnika, z uwagi na podzia┼é wg rodzin i rozpo┼Ťcieranie si─Ö posiad┼éo┼Ťci na inne regiony, mog┼éoby w praktyce nie funkcjonowa─ç. Istnieje nadzieja, ┼╝e tego typu transgraniczny projekt m├│g┼éby otrzyma─ç wsparcie finansowe.

Poniewa┼╝ znane roczniki i periodyki dotycz─ůce ┼Ül─ůska zar├│wno w Niemczeach jak i w Polsce w ostatnich latach s─ů coraz rzadziej publikowane lub zanik┼éy one ca┼ékiem, Andreas Smarzly podsun─ů┼é pomys┼é wydania ksi─ů┼╝ki zawieraj─ůcej prace popularno-naukowe tudzie┼╝ referaty dot. r├│┼╝nych temat├│w zwi─ůzanych z histori─ů powiatu prudnickiego. Mia┼éaby ona wype┼éni─ç luk─Ö dotycz─ůc─ů powiatu prudnickiego a wszyscy zainteresowani cz┼éonkowie i przyjaciele HKKNOS mogliby zosta─ç zaanga┼╝owani w projekt. Andreas Smarzly przedstawi┼é liczne prace koleg├│w o wysokiej warto┼Ťci naukowej, kt├│re obecnie nie s─ů nigdzie publikowane. Projekt o roboczym tytule ÔÇ×Artyku┼éy historyczne dla powiatu prudnickiego”, powinien zosta─ç wydany w wersji dwuj─Özycznej w 2020 lub 2021 roku, aby wszyscy cz┼éonkowie i przyjaciele HKKNOS mieli czas na spisanie referat├│w a tak┼╝e na badania i publikacj─Ö tekst├│w. Wyb├│r tekst├│w do nowej ksi─ů┼╝ki m├│g┼éby si─Ö odby─ç w przysz┼éym roku podczas Rocznego Walnego Zgromadzenia, wtedy te┼╝ mo┼╝na by zdecydowa─ç o wielko┼Ťci nak┼éadu oraz szczeg├│┼éach dotycz─ůcych druku. Mo┼╝na ju┼╝ teraz za┼éo┼╝y─ç kontynuowanie serii w nieregularnych odst─Öpach czasu. Pomys┼é drugiego przewodnicz─ůcego znalaz┼é uznanie obecnych. Wszyscy zainteresowani cz┼éonkowie s─ů proszeni o przedk┼éadanie zarz─ůdowi odpowiednich tekst├│w. Szczeg├│┼éy dotycz─ůce edycji tekst├│w opisano w za┼é─ůczonym apelu.

W 2020 r., dok┼éadnie 75 lat po wojnie, ma si─Ö r├│wnie┼╝ odby─ç publikacja Johanna Preisnera dotycz─ůca wyp─Ödze┼ä. W tym celu przekaza┼é on manuskrypt w aktualnej wersji niemieckoj─Özycznej pani prof. Ma┼égorzacie ┼Üwider, pracuj─ůcej na Uniwersytecie Opolskim, a zajmuj─ůcej si─Ö histori─ů XX wieku, z pro┼Ťb─ů o korekt─Ö tekstu. Dodatkowo ksi─ů┼╝ka ma zosta─ç opatrzona wst─Öpem dr Wojciecha Dominiaka a jeden z rozdzia┼é├│w dotycz─ůcy t┼éa historycznego przygotuje Peter Ernst.[2] Johannes Preisner otrzyma┼é r├│wnie┼╝ wsparcie polskiej wersji swojej ksi─ů┼╝ki o franciszkanach.

TEMAT 5: Podr├│┼╝ studyjna 2019: ÔÇ×Przez dziki ┼Ül─ůsk: z Zielonej G├│ry do KatowicÔÇť

Nast─Öpnie om├│wiono organizowan─ů przez HKKNOS wizyt─Ö studyjn─ů pod has┼éem ÔÇ×Przez dziki ┼Ül─ůsk: z Zielonej G├│ry do KatowicÔÇť w dniach 25 sierpnia do 1┬á wrze┼Ťnia 2019 r. Liczba zapisanych os├│b jest zadowalaj─ůca, ch─Ötnie przyjmiemy kolejnych zainteresowanych. Dotychczasowa firma transportowa og┼éosi┼éa upad┼éo┼Ť─ç. Na szcz─Ö┼Ťcie Andreas Smarzly wystarczaj─ůco wcze┼Ťniej poprosi┼é now─ů firm─Ö, kt├│ra jest nie tylko ta┼äsza, a dodatkowo gwarantuje przekaza─ç nam kierowc─Ö, kt├│ry bra┼é udzia┼é w naszych dotychczasowym podr├│┼╝ach. Punktem pocz─ůtkowym pozostaje jak dotychczas Wadersloh. Spotkanie z cz┼éonkami odb─Ödzie si─Ö w tym roku 31.08.2019 w stodole parafialnej w izbie regionalnej w Biedrzychowicach, gdzie zaprezentowana zostanie ksi─ů┼╝ka ÔÇ×Kulinaria ┼Ül─ůskaÔÇť wraz z degustacj─ů. Wszyscy cz┼éonkowie i przyjaciele Komisji Historycznej (w szczeg├│lno┼Ťci mieszkaj─ůcy w Polsce) s─ů zaproszeni do Biedrzychowic!

TEMAT 6: Pozostałe informacje

Statut stowarzyszenia zosta┼é zaktualizowany w taki spos├│b, aby w przysz┼éo┼Ťci nie tylko skarbnik, ale ca┼éy zarz─ůd otrzymywa┼é absolutorium.

Stan naszej kasy będzie podlegał inwentaryzacji.

Poniewa┼╝ profesor Wrobel w przysz┼éym roku planuje semestr we wschodniej Azji, kolejne Walne Zgromadzenie Roczne odb─Ödzie si─Ö najprawdopodobniej dopiero we wrze┼Ťniu 2020 roku a program zostanie przedstawiony w p├│┼║niejszym terminie. Spotkanie odb─Ödzie si─Ö najprawdopodobniej w mie┼Ťcie partnerskim Prudnika w Northeim.

Peter Ernst poprosi┼é, aby w folderze znajduj─ůcym si─Ö w chmurze sk┼éada─ç materia┼éy dotycz─ůce historii Prudnika w pierwszej po┼éowie XX wieku, dokumentuj─ůce ┼╝ycie kulturalne i polityczne okresu Republiki Weimarskiej oraz czas├│w narodowego socjalizmu. Je┼Ťli w najbli┼╝szej przysz┼éo┼Ťci Johannes Preisner opublikuje ksi─ů┼╝k─Ö na temat wyp─Ödze┼ä, automatycznie mi─Ödzy okresami, co do kt├│rych komisja wydawa┼éa ksi─ů┼╝ki, a okresem powojennym, powstanie luka. Fakt, ┼╝e akurat okres narodowego socjalizmu nie zosta┼é om├│wiony, jest spraw─ů przypadku, jednak nie jest to sytuacja optymalna. Na szcz─Ö┼Ťcie jeden z naszych cz┼éonk├│w, G├╝nter Hauptstock, opracowa┼é ten okres publikuj─ůc w 2016 r. seri─Ö ÔÇ×Historia miasta G┼éog├│wka IVÔÇť. Prudnik ma w tej kwestii jednak luk─Ö, kt├│r─ů nale┼╝y wype┼éni─ç. Tylko niewiele os├│b wie, ┼╝e w fabryce Fr├Ąnkla mia┼é siedzib─Ö oddzia┼é zamiejscowy obozu KZ Auschwitz, gdzie pracowa┼éy przymusowo w─Ögierskie ┼╗yd├│wki. St─ůd apel, aby podzieli─ç si─Ö ┼Ťwiadectwami dotycz─ůcymi zjawisk pozytywnych┬á z pocz─ůtku XX wieku w Prudniku – dot. np. ┼╝ycia kulturalnego, spo┼éecznego i demokratycznego (awangarda, jazz, ruch feministyczny i robotniczy) a z drugiej strony opisa─ç, jak manifestowa┼éo si─Ö przej─Öcie w┼éadzy przez narodowych socjalist├│w w mie┼Ťcie i powiecie. Proste przyk┼éady mog─ů przyk┼éadowo zawiera─ç plany miasta z r├│┼╝nych epok, uwzgl─Ödniaj─ůce zmiany nazewnictwa, nawi─ůzuj─ůce do polityk├│w okresu weimarskiego,┬á jak np. Rathenau lub Erzberger i p├│┼║niej z okresu nazistowskiego. Nast─Öpnie adresy, np. adres Gestapo. Artyku┼éy z gazet dotycz─ůce st┼éumienia socjaldemokracji lub opozycji, dyskryminacji ┼╗yd├│w lub innych grup spo┼éecznych, bagatelizowania eutanazji, prze┼Ťladowa┼ä, tendencyjnych artyku┼é├│w z proces├│w s─ůdowych itp. Posiadaj─ůc dobry materia┼é pogl─ůdowy ┼éatwiej stworzy─ç artyku┼é lub ksi─ů┼╝k─Ö. Istotn─ů rol─Ö odgrywaj─ů r├│wnie┼╝ referaty cz┼éonk├│w opisuj─ůce historie pojedynczych os├│b wywodz─ůcych si─Ö z Prudnika lub okolic.

 

Protokół: Peter Ernst

Tłumaczenie na język polski: Agnieszka Skrzypulec

[1] W mi─Ödzyczasie Robert Hellfeier rozwi─ůza┼é problem. Dzi─Ökujemy!!!!

[2]Johannes Preisner poprosi┼é o przes┼éanie wszystkich element├│w ksi─ů┼╝ki chc─ůc wpierw samodzielnie dokona─ç korekty wersji.

Historyczny Ok├│lnik 2017/1

Do┼é─ůczamy aktualny Historyczny Ok├│lnik Komisji Historycznej Powiatu Prudnickiego:┬á Historyczny Ok├│lnik 2017/1

Zapraszamy serdecznie serdecznie na:

  • Walne Zgromadzenie 2017 oraz seminarium ÔÇ×Przysz┼éo┼Ť─ç bada┼ä nad histori─ů ┼Ül─ůskaÔÇŁ w terminie 18/19.03.2017 w Northeim, jak i na
  • 13. wizyt─Ö studyjn─ů: Pa┼éace i ogrody w p├│┼énocnych Czechach w terminie od 27 sierpnia do 3 wrze┼Ťnia 2017 r.

 

Historyczny Ok├│lnik 2015/2016

(Pobierz) Historyczny Ok├│lnik (PDF)

Szanowni członkowie i przyjaciele Komisji Historycznej!

Rok 2015 by┼é dla Komisji Historycznej rokiem pe┼énym sukces├│w. Wiosn─ů obchodzili┼Ťmy jubileusz 30-lecia istnienia Komisji, a latem odbyli┼Ťmy kolejn─ů pe┼én─ů wra┼╝e┼ä wizyt─Ö studyjn─ů do Krakowa oraz Prudnika. Nasz projekt ÔÇ×Historyczny powiat g┼éog├│wecki w Katastrze Karoli┼äskim z lat 1722/26″ zbli┼╝a si─Ö ku ko┼äcowi. Ksi─ů┼╝ka pojawi si─Ö na rynku w 2016 r.! W tym wydaniu naszego ok├│lnika zapraszam Wszystkich na Roczne Walne Zgromadzenie po┼é─ůczone z interesuj─ůcym seminarium historycznym w terminie 5-6 marca. Poni┼╝ej opisali┼Ťmy r├│wnie┼╝ plany na rok 2016 z r├│┼╝norodnymi dzia┼éaniami i┬á wydarzeniami w powiecie prudnickim.

Z okazji Nowego Roku składam Wszystkim najlepsze życzenia i mam nadzieję, że wszyscy będziemy mogli spotkać się w zdrowiu, w marcu.

┼ü─ůcz─Ö serdeczne pozdrowienia.

Ralph Wrobel

Relacja z 12-tej podr├│┼╝y naukowej ÔÇ×Z Krakowa do Prudnika: Ma┼éopolska i G├│rny ┼Ül─ůskÔÇť

W roku jubileuszowym 30-lecia istnienia Komisji Historycznej, w dniach od 30 sierpnia (niedziela) do 6 wrze┼Ťnia (niedziela) 2015 r. odby┼éa si─Ö nasza podr├│┼╝ naukowa pod has┼éem: ÔÇ×Z Krakowa do Prudnika: Ma┼éopolska i G├│rny ┼Ül─ůskÔÇť.

W wyje┼║dzie, kt├│ry zorganizowali pan prof. Ralph Wrobel, pan Andreas Smarzly, pani Rosmarie Matulla oraz pan Peter Mitschka, uczestniczy┼éy ┼é─ůcznie 32 osoby. Wygodnym autokarem firmy Osburg, za kt├│rego kierownic─ů zasiad┼é nasz do┼Ťwiadczony kierowca, pan Olaf, w niedziel─Ö, po zabraniu uczestnik├│w z Wadersloh, Kassel, Erfurt i Drezna, udali┼Ťmy si─Ö do Krakowa. P├│┼║nym wieczorem zadomowili┼Ťmy si─Ö w hotelu Royal w centrum historycznej stolicy Polski – Krakowie.

W poniedzia┼éek zwiedzili┼Ťmy po┼éo┼╝ony niedaleko miasta klasztor benedykty┼äski w Ty┼äcu, za┼éo┼╝ony przed dziewi─Öcioma wiekami. Nast─Öpnie udali┼Ťmy si─Ö do Tyniecby┼éego o┼Ťrodka w┼éadzy kr├│lewskiej, na Wawel, gdzie obok Zamku Kr├│lewskiego znajduje si─Ö r├│wnie┼╝ Katedra, w kt├│rej pochowano wielu by┼éych w┼éadc├│w Polski. Po sympatycznym rejsie stateczkiem po Wi┼Ťle, przy upalnych letnich temperaturach, miejscowa przewodnik, pani Agnieszka Czarnecka, pokaza┼éa nam wa┼╝ne i godne zobaczenia miejsca na Starym Mie┼Ťcie w Krakowie, jak: ko┼Ťci├│┼é Mariacki ze znanym na ca┼éym ┼Ťwiecie o┼étarzem Wita Stwosza, rynek oraz Collegium Maius.KrakauWawel Po wsp├│lnej kolacji w restauracji ÔÇ×BohemaÔÇť do p├│┼║nych godzin nocnych korzystali┼Ťmy z ostatnich chwil lata na krakowskim rynku, kt├│ry r├│wnie┼╝ tego wieczora opanowany zosta┼é przez artyst├│w, kuglarzy, handlowc├│w, student├│w, turyst├│w z ca┼éego ┼Ťwiata oraz przer├│┼╝nych mi┼éo┼Ťnik├│w nocy.

Nast─Öpnego dnia udali┼Ťmy si─Ö w g┼é─ůb Ma┼éopolski. Najpierw zwiedzili┼Ťmy by┼ée galicyjskie miasto Tarn├│w, b─Öd─ůce niegdy┼Ť pod tak du┼╝ym wp┼éywem monarchii austriackiej, ┼╝e do dzi┼Ť Tarnowjest okre┼Ťlane mianem ÔÇ×Ma┼éego WiedniaÔÇť. Po wizycie w jedynym w swoim rodzaju ÔÇ×Muzeum EtnograficznymÔÇť przedstawiaj─ůcym histori─Ö i kultur─Ö Rom├│w ┼╝yj─ůcych w Polsce, a do dnia dzisiejszego okre┼Ťlanych w Polsce ÔÇ×CyganamiÔÇť, najwi─Öksze wra┼╝enie zrobi┼é na nas rynek w Tarnowie.

St─ůd udali┼Ťmy si─Ö do by┼éej siedziby rodu Lubomirskich, do pi─Öknego barokowego zamku w Nowym Wi┼Ťniczu. Opr├│cz oryginalnego wyposa┼╝enia twierdzy, zobaczyli┼Ťmy r├│wnie┼╝ pi─Ökn─ů dekoracj─Ö sufitow─ů, wywiezion─ů tutaj po II wojnie ┼Ťwiatowej ze ┼Ťl─ůskiego zamku w Ksi─ů┼╝u. Ostatnim punktem programu by┼éa wizyta w Lipnicy Murowanej NowyWisniczw drewnianym ko┼Ťciele z XV w., kt├│rego pocz─ůtki si─Ögaj─ů XII w., a w kt├│rym do dzi┼Ť mo┼╝na podziwia─ç ┼Ťredniowieczne polichromie oraz o┼étarze pami─Ötaj─ůce jeszcze okres wzniesienia tego ko┼Ťcio┼éa. Nast─Öpnie udali┼Ťmy si─Ö na wy┼Ťmienit─ů kolacj─Ö do restauracji ÔÇ×Piwnica pod kominkiemÔÇť oraz sp─Ödzili┼Ťmy sympatyczny wiecz├│r przy zimnym piwie na rynku w Krakowie.

W ┼Ťrod─Ö udali┼Ťmy si─Ö pocz─ůtkowo do Spiszu, regionu historycznego po┼éo┼╝onego w p├│┼énocnej cz─Ö┼Ťci S┼éowacji i po┼éudniowej cz─Ö┼Ťci Ma┼éopolski, a nale┼╝─ůcego do lat 20. ubieg┼éego wieku do Kr├│lestwa W─Ögier. Na zamku w Niedzicy, b─Öd─ůcegoNiedzica niegdy┼Ť graniczn─ů twierdz─ů Kr├│lestwa W─Ögier, st─ůpali┼Ťmy po ┼Ťladach starych w─Ögierskich rodzin magnackich, tutejszej do lat 30. XX w. niewolniczej ludno┼Ťci ch┼éopskiej, a tak┼╝e spiskiego Robin Hooda – Janosika, s┼éowackiego bohatera narodowego z XVII w., kt├│ry ÔÇ×zabiera┼é bogatym, a rozdawa┼é ubogimÔÇť. Nast─Öpnie udali┼Ťmy si─Ö na spacer na zapor─Ö znajduj─ůc─ů si─Ö na po┼éo┼╝onym nieopodal jeziorze Czorszty┼äskim, sk─ůd mogli┼Ťmy podziwia─ç malownicz─ů panoram─Ö Beskid├│w. Stamt─ůd udali┼Ťmy si─Ö do Wieliczki w pobli┼╝u Krakowa (od 1978 r. wpisana na list─Ö dziedzictwa narodowego UNESCO), gdzie potwierdzono istnienie ┼╝up solnych (tj. kopal┼ä soli) z czas├│w ok. 3500 lat przed Chrystusem, a gdzie od XIII w. wydobywa si─Ö pod ziemi─ů s├│l. Zmuszeni byli┼Ťmy zatem uda─ç si─Ö kilkaset metr├│w pod ziemi─Ö, gdzie czeka┼éy na nas nieko┼äcz─ůce si─Ö korytarze, przypominaj─ůce sie─ç labirynt├│w, przerywane co jaki┼Ť czas olbrzymimi grotami solnymi, w kt├│rych przedstawiono olbrzymie rze┼║by zakute w soli wprawiaj─ůce turyst├│w w regularne os┼éupienie. Dzie┼ä zako┼äczyli┼Ťmy na wsp├│lnej kolacji w restauracji ÔÇ×Go┼Ťciniec Floria┼äskiÔÇť na Starym Mie┼Ťcie w Krakowie.

Nast─Öpnego dnia opu┼Ťcili┼Ťmy hotel Royal, a tym samym Krak├│w i Ma┼éopolsk─Ö i udali┼Ťmy si─Ö na ┼Ül─ůsk. Po drodze zwiedzili┼Ťmy jeszcze po┼éo┼╝on─ů w granicach Ma┼éopolski Kalwari─Ö Zebrzydowsk─ů, gdzie od roku 1600 u st├│p g├│ry ┼╗ar na wzg├│rzu ┼╗arek przyci─ůga turyst├│w znajduj─ůcy si─Ö tutaj ko┼Ťci├│┼é zbudowany na wz├│r kaplicy na Golgocie w Jerozolimie, oraz inne obiekty zainspirowane budowlami Ziemi ┼Üwi─Ötej (Golgota, G├│ra Oliwna, rzeka Cedron oraz 40 malowniczych po┼éo┼╝onych na okolicznych wzg├│rzach, w dolinie rzeki Cedron kapliczek). Nast─Öpnie przeje┼╝d┼╝aj─ůc nieopodal miejsca urodzenia papie┼╝a Jana Paw┼éa II w Wadowicach udali┼Ťmy si─Ö do Bielska-Bia┼éej. Dzisiejsza miejscowo┼Ť─ç po┼éo┼╝ona by┼éa niegdy┼Ť w dw├│ch r├│┼╝nych pa┼ästwach i sk┼éada┼éa si─Ö z dw├│ch r├│┼╝nych przygranicznych miast ÔÇô ┼Ťl─ůskiego Bielitz (Bielsko) i ma┼éopolskiej Bia┼éej, oddzielonych od siebie rzek─ů Bia┼ék─ů oraz granic─ů Rzeszy.

Tego dnia przekroczyli┼Ťmy wiele granic geograficznych i historycznych, jak ta mi─Ödzy Ma┼éopolsk─ů i ┼Ül─ůskiem, Galicj─ů i ┼Ül─ůskiem Austriackim, czy te┼╝ granic─Ö plebiscytow─ů z roku 1921 oraz granic─Ö mi─Ödzy Niemcami i Polsk─ů (1922-1939), a tak┼╝e Prusami i Austro-W─Ögrami (1772-1918) oraz granic─Ö Cesarstwa Niemieckiego i Kr├│lestwa Polskiego (do 1772). Turystom w obliczu licznych granic i zwi─ůzanych z nimi ogranicze┼ä w podr├│┼╝owaniu, w spos├│b szczeg├│lny uwidacznia si─Ö wspania┼éa idea pozbawionej granic Unii Europejskiej! W Bielsku-Bia┼éej opr├│cz Rynku i ko┼Ťcio┼éa parafialnego zwiedzili┼Ťmy nowo wyremontowany Zamek ksi─ů┼╝─ůt Su┼ékowskich w Bielsku, rezydencj─Ö magnack─ů z XIX w., w kt├│rej mo┼╝na znale┼║─ç jeszcze pozosta┼éo┼Ťci ┼Ťredniowiecznego zamku Ksi─ů┼╝─ůt Cieszy┼äskich. Z Bielska-Bia┼éej w godzinach popo┼éudniowych udali┼Ťmy si─Ö do Tych├│w (Tichau). Tutaj zwiedzili┼Ťmy by┼éy browar ksi─ů┼╝─Öcy i nowoczesne muzeum browarnictwa, w kt├│rym historia wa┼╝enia piwa od 1629 r. zosta┼éa zaprezentowana w spos├│b przyst─Öpny oraz nowoczesny i z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů zainteresuje zar├│wno m┼éode, jak i starsze Tichaupokolenie. Ukoronowaniem wizyty w browarze by┼éa degustacja piwa, podczas kt├│rej ka┼╝dy uczestnik otrzyma┼é p├│┼é litra pysznego piwa Tyskie znanego amatorom tego trunku na ca┼éym ┼Ťwiecie. Z Tych├│w udali┼Ťmy si─Ö bezpo┼Ťrednio do naszego ÔÇ×HeimatuÔÇť, do Prudnika (Neustadt/OS), gdzie ponownie zamieszkali┼Ťmy w hotelu Oaza.

Kolejnego dnia, w pi─ůtek, wielu uczestnik├│w wyjazdu uda┼éo si─Ö na prywatne spotkania ze znajomymi czy te┼╝ rodzinami do rodzinnych wiosek. Pozosta┼éa cz─Ö┼Ť─ç grupy zwiedzi┼éa w tym czasie w godzinach przedpo┼éudniowych by┼éy ob├│z jeniecki w ┼üambinowicach (Lamsdorf), gdzie przetrzymywani byli je┼äcy wojenni z czas├│w wojny francusko-pruskiej z lat 1870/1871, I wojny ┼Ťwiatowej (1914/1918), II wojny ┼Ťwiatowej (1939/1945) i lat powojennych (1945/1946). 50.000 grob├│w zmar┼éych w obozie je┼äc├│w obrazuje skal─Ö tego przygn─Öbiaj─ůcego miejsca i jego smutnych czas├│w zapisanych na kartach najnowszej historii Europy ┼Ürodkowo-Wschodniej. Tutaj te┼╝ zwiedzili┼Ťmy nowoczesne ÔÇ×Centralne Muzeum Je┼äc├│w Wojennych w ┼üambinowicach-OpoluÔÇť, w kt├│rym obok wystawy i informacji odnosz─ůcych si─Ö do wydarze┼ä z lat 1870-1945 od niedawna znajduje si─Ö r├│wnie┼╝ wystawa dotycz─ůca mrocznej historii lat powojennych, gdzie niemieccy cywile byli przetrzymywani i w du┼╝ej mierze mordowani przez polskie w┼éadze. Z ┼üambinowic udali┼Ťmy si─Ö ponownie do Prudnika, gdzie zaprzyja┼║niony cz┼éonek naszego stowarzyszenia, pan Marcin Domino, oprowadzi┼é nas po wyremontowanej willi przemys┼éowca, dyplomaty, mecenasa, a tak┼╝e cesarskiego konsula perskiego Hermanna Fr├Ąnkel (1844-1901). Popo┼éudniow─ů por─ů w hotelu Oaza mia┼éo miejsce tradycyjne spotkanie Komisji Historycznej. Pojawili si─Ö na nim liczni cz┼éonkowie mieszkaj─ůcy w Polsce, reprezentanci lokalnych w┼éadz, przedstawiciele miejscowej ludno┼Ťci niemieckiej na ┼Ül─ůsku, cz┼éonkowie zarz─ůd├│w zaprzyja┼║nionych instytucji i stowarzysze┼ä, a tak┼╝e wielu innych starych i nowych przyjaci├│┼é. Spotkanie up┼éyn─Ö┼éo w mi┼éej i przyjemnej atmosferze, kt├│r─ů podkre┼Ťli┼é wyst─Öp ch├│ru mniejszo┼Ťci niemieckiej z Nowej Wsi (Neudorf).

Ostatniego dnia naszej wizyty udali┼Ťmy si─Ö w kierunku Ko┼║la (Kosel). Po drodze zatrzymali┼Ťmy si─Ö przy znajduj─ůcym si─Ö w pobli┼╝u Go┼Ťci─Öcina (Kostenthal) drewnianym ko┼Ťci├│┼éku ┼Ťw. Bryksjusza z XVII w. Po ┼Ťwi─ůtyni, b─Öd─ůcej ko┼Ťcio┼éem odpustowym, a wybudowanym w miejscu s┼éyn─ůcego z cud├│w ┼║r├│d┼éa i wcze┼Ťniejszego ko┼Ťci├│┼éka z 1594 r. oprowadzi┼é nas pan Gorzalla. Nast─Öpnie udali┼Ťmy si─Ö do portu w K┼éodnicy, gdzie weszli┼Ťmy na pok┼éad statku ÔÇ×SilesiaÔÇť i rozkoszuj─ůc si─Ö ostatnimi powiewami lata odbyli┼Ťmy trzygodzinn─ů GleiwitzKanalpodr├│┼╝ po Kanale Gliwickim. W trakcie rejsu min─Öli┼Ťmy trzy ┼Ťluzy, pokonuj─ůc w ten spos├│b ponad 20 metr├│w, a tak┼╝e tzw. przepust syfonowy rzeki K┼éodnicy pod Kana┼éem Gliwickim. Po wzmocnieniu si─Ö pysznymi kie┼ébaskami z grilla, krupniokami i zimnym piwem opu┼Ťcili┼Ťmy statek udaj─ůc si─Ö do P┼éawniowic (Plawniowitz), gdzie oczekiwa┼é nas ju┼╝ ksi─ůdz dr Krystian Worbs. Dzi─Öki uprzejmo┼Ťci ksi─Ödza Plawniowitzmieli┼Ťmy mo┼╝liwo┼Ť─ç zwiedzenia tego przepi─Öknego i zachwycaj─ůcego zamku hrabiego von Bellestrem. Nast─Öpnie uczestnicy mieli mo┼╝liwo┼Ť─ç przedyskutowania swoich wra┼╝e┼ä w trakcie spaceru po przyzamkowym parku. Na zako┼äczenie 12. wyjazdu studyjnego udali┼Ťmy si─Ö na kolacj─Ö do willi w Wi─Ökszycach (Wiegsch├╝tz) ko┼éo Ko┼║la, zbudowanej (a ostatnio pi─Öknie odrestaurowanej) w roku 1871 przez radc─Ö handlowego i filozofa Marca Heymanna.WiegschuetzW niedziel─Ö po ┼Ťniadaniu opu┼Ťcili┼Ťmy ┼Ül─ůsk z obietnic─ů rych┼éego powrotu. Tym samym zako┼äczy┼é si─Ö nasz 12. wyjazd studyjny, w trakcie kt├│rego nie opuszcza┼éa nas dobra aura (deszcz pada┼é wy┼é─ůcznie w trakcie zwiedzania Wieliczki, obozu w ┼üambinowicach oraz podczas drogi powrotnej), pozostawiaj─ůc w naszej pami─Öci mi┼ée wspomnienia.

Tekst: Andreas Smarzly
Fotografie: Ralph Wrobel

Jubileusz 30-lecia w Northeim

Miasto Patronackie Prudnika, Northeim (Hannover) wraz z Zarz─ůdem mieli zaszczyt zaprosi─ç cz┼éonk├│w oraz go┼Ťci na jubileusz 30-lecia dzia┼éalno┼Ťci Komisji Historycznej Powiatu Prudnickiego, kt├│ry odby┼é si─Ö w dniach 7 i 8 marca 2015 r. w miejscu jej za┼éo┼╝enia. W dniach 12/13 kwietnia 1985 r. w Northeim Horst Zobel wraz z innymi osobami zainteresowanymi histori─ů powiatu prudnickiego za┼éo┼╝yli Komisj─Ö Historyczn─ů (HKKNOS).


Uroczysto┼Ťci rozpocz─Ö┼éy si─Ö w sobot─Ö, 7 marca, w Sali Rajc├│w w kompleksie St. Blasien. Burmistrz Northeim, Hans-Erich Tannh├Ąuser, powita┼é wszystkich obecnych i pogratulowa┼é Komisji HKKNOS 30-lecia istnienia, jak r├│wnie┼╝ d┼éugoletniej i owocnej dzia┼éalno┼Ťci naukowej oraz skutecznego wk┼éadu w pojednanie polsko-niemieckie. Burmistrz zapewni┼é HKKNOS, ┼╝e Northeim r├│wnie┼╝ w przysz┼éo┼Ťci b─Ödzie sta┼éo dla Komisji otworem, nast─Öpnie opisa┼é histori─Ö prudnickiej Izby Pami─Öci oraz obecny stan przeprowadzki Izby Pami─Öci do siedziby Muzeum Miasta Northeim. R├│wnie┼╝ burmistrz Prudnika (niem. Neustadt/OS) Franciszek Fejdych oraz wicestarosta powiatu prudnickiego Krzysztof Barwieniec z┼éo┼╝yli ┼╝yczenia skierowanie do Komisji. Burmistrz Fejdych doceni┼é bardzo delikatny, jednak stale zgodny z prawd─ů stosunek HKKNOS do historii wsp├│lnej ojczyzny nast─Öpuj─ůcymi s┼éowami:

ÔÇ×Przez ostatnie 30 lat Komisja Historyczna podejmowa┼éa tematy bardzo trudne, tematy, kt├│re raczej dziel─ů ni┼╝ ┼é─ůcz─ů. Pa┼ästwu uda┼éo si─Ö uzyska─ç zamierzony cel: uda┼éo si─Ö Pa┼ästwu stworzy─ç tak─ů p┼éaszczyzn─Ö porozumienia, kt├│ra z uwagi na okazywany szacunek tym, kt├│rych temat dotyczy┼é, pozwala┼éa na podj─Öcie rozmowy na tematy trudne. Za zrozumienie, wra┼╝liwo┼Ť─ç i odpowiedzialno┼Ť─ç sk┼éadam cz┼éonkom Komisji Historycznej Powiatu Prudnickiego serdeczne podzi─Ökowania.ÔÇť

R├│wnie┼╝ wicestarosta Barwieniec podkre┼Ťli┼é wa┼╝no┼Ť─ç nieprzerysowanego i jednocze┼Ťnie empatycznego rozumienia historii Powiatu przez HKKNOS. Przekaza┼é pozdrowienia starosty Roszkowskiego, kt├│ry niestety w ostatniej chwili musia┼é odwo┼éa─ç sw├│j przyjazd, oraz przedstawi┼é Towarzystwo Historyczne Ziemi Prudnickiej zainicjowane przez starost─Ö, kt├│re jest na etapie kszta┼étowania si─Ö i chce w przysz┼éo┼Ťci ┼Ťci┼Ťle wsp├│┼épracowa─ç z HKKNOS.

Nast─Öpnie pierwszy przewodnicz─ůcy HKKNOS, prof. dr Ralph Wrobel, przywita┼é wszystkich obecnych i przedstawi┼é przebieg dzia┼éalno┼Ťci, dotychczasowe osi─ůgni─Öcia oraz obecne pola dzia┼éalno┼Ťci, a tak┼╝e perspektywy Komisji. Z uwagi na obecno┼Ť─ç go┼Ťci z Polski – opr├│cz burmistrza Prudnika oraz wicestarosty Powiatu przybyli r├│wnie┼╝ wiceburmistrz – Stanis┼éaw Hawro, oraz cz┼éonkowie zarz─ůdu Towarzystwa Historycznego Ziemi Prudnickiej: pani Urszula Rzepiela oraz pan Marcin Husak. Ca┼ée spotkanie by┼éo prowadzone dwuj─Özycznie z pomoc─ů zaanga┼╝owanych t┼éumaczy.

Punktem kulminacyjnym spotkania by┼é wyk┼éad znanego historyka zaanga┼╝owanego w sprawy ┼Ül─ůska, pana dr Ulricha Schmilewskiego, prezesa Fundacji dla Kultury ┼Ül─ůska, pierwszego wiceprzewodnicz─ůcego Komisji Historycznej ┼Ül─ůska oraz skarbnika Stowarzyszenia Historii ┼Ül─ůska. Dr Schmilewski zaprezentowa┼é bardzo interesuj─ůcy wyk┼éad pt.: ÔÇ×┼Ül─ůska arystokracja oraz kontrreformacja na przyk┼éadzie rod├│w von Schaffgotsch i OppersdorffÔÇť, podejmuj─ůcy w badaniach dotycz─ůcych ┼Ül─ůska bardzo aktualny temat, kt├│ry poprzez analiz─Ö arystokratycznego rodu von Oppersdorff obejmuje r├│wnie┼╝ histori─Ö powiatu prudnickiego. Opr├│cz interesuj─ůcych temat├│w dr Schmilewski bardzo ucieszy┼é s┼éuchaczy informacj─ů, ┼╝e przy tworzeniu swoich wyk┼éad├│w cz─Östo korzysta z prac cz┼éonk├│w HKKNOS.

Po wsp├│lnym obiedzie w du┼╝ej sali konferencyjnej restauracji ÔÇ×Goldener L├ÂweÔÇť rozpocz─Öto drug─ů cz─Ö┼Ť─ç uroczysto┼Ťci. Cz┼éonkowie zarz─ůdu Towarzystwa Historycznego Ziemi Prudnickiej, pani Urszula Rzepiela i pan Marcin Husak, wsp├│lnie zaprezentowali wyk┼éad pt. ÔÇ×Willa Hermanna Fr├Ąnkla – fabrykanta, dyplomaty, filantropaÔÇť. Podczas gdy pan Husak, pracownik Muzeum w Prudniku, szczeg├│┼éowo opisa┼é budowniczego, pani Rzepiela, by┼éa dyrektor tego┼╝ Muzeum, przedstawi┼éa architektur─Ö ostatnio ca┼ékowicie odrestaurowanej willi w Prudniku. Oficjalne zako┼äczenie uroczysto┼Ťci nast─ůpi┼éo po wyk┼éadzie historycznym prof. Wrobla ÔÇ×Paulini w klasztorze w Mochowie – na tropie Xavera Rotta w InternecieÔÇť. Profesor zaprezentowa┼é tym samym mo┼╝liwo┼Ťci wyszukiwania interesuj─ůcych ┼║r├│de┼é w Internecie oraz przedstawi┼é problem plagiatu przy tworzeniu dokument├│w historycznych wynikaj─ůcy z systematycznego, kilkusetletniego i transgranicznego kopiowania danych. Po wsp├│lnej kolacji cz┼éonkowie i zaproszeni go┼Ťcie w mi┼éej atmosferze prowadzili jeszcze d┼éugie rozmowy do p├│┼║nej nocy.

Nast─Öpnego dnia, w niedziel─Ö, cz┼éonkowie HKKNOS wsp├│lnie z go┼Ť─çmi z Polski zwiedzili nowo powsta┼é─ů Izb─Ö Tradycji w Muzeum Miasta w Northeim. Nast─Öpnie go┼Ťcie z Polski po┼╝egnali si─Ö, a cz┼éonkowie HKKNOS udali si─Ö na Walne Zgromadzenie Stowarzyszenia, kt├│re r├│wnie┼╝ odby┼éo si─Ö w du┼╝ej sali konferencyjnej restauracji ÔÇ×Goldener L├ÂweÔÇť. Po tym, jak pierwszy przewodnicz─ůcy, prof. Wrobel, potwierdzi┼é kworum, nast─ůpi┼é opis aktualnej dzia┼éalno┼Ťci i projekt├│w Komisji. W chwili obecnej tocz─ů si─Ö prace nad stworzeniem nowej strony internetowej HKKNOS, kt├│ra id─ůc z duchem czasu powinna by─ç dwuj─Özyczna, a w przysz┼éo┼Ťci nawet tr├│jj─Özyczna (niemiecko-polsko-angielska). W szczeg├│lno┼Ťci nowi m┼éodsi cz┼éonkowie HKKNOS mog─ů przekaza─ç wiele propozycji i pomys┼é├│w do dyskusji w tym temacie. Przyj─Öto propozycj─Ö administratora strony, Christiana Sarnes, aby w przysz┼éo┼Ťci stworzy─ç na nowo stron─Ö w systemie WordPress. Nast─Öpnie prof. Wrobel przekaza┼é informacje dotycz─ůce wyjazdu jubileuszowego ÔÇ×Od Krakowa do Prudnika: Wizyta studyjna z Ma┼éopolski na G├│rny ┼Ül─ůskÔÇť, kt├│ry ma si─Ö odby─ç w dniach od 30.08. do 6.09.2015 r. Mimo, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç miejsc jest ju┼╝ zaj─Öta, dla zainteresowanych os├│b istnieje jeszcze mo┼╝liwo┼Ť─ç rezerwacji kilku miejsc. Na koniec pierwszy przewodnicz─ůcy przedstawi┼é swoj─ů now─ů ksi─ů┼╝k─Ö ÔÇ×Historia Wsi Wierzch i Mion├│wÔÇť, kt├│r─ů niedawno prezentowa┼é wsp├│lnie z ksi─Ödzem Wolfgangiem Globischem. Wszystkie egzemplarze ksi─ů┼╝ki zosta┼éy ju┼╝ jednak sprzedane, w najbli┼╝szej przysz┼éo┼Ťci powinno si─Ö jednak pojawi─ç wydanie nowe, poprawione.

Drugi przewodnicz─ůcy, Andreas Smarzly, poprosi┼é cz┼éonk├│w, kt├│rzy posiadaj─ů adres mailowy, o przekazanie go komisji celem u┼éatwienia wymiany informacji. Nast─Öpnie przekaza┼é informacje dotycz─ůce serii referat├│w, kt├│re odby┼éy si─Ö na G├│rnym ┼Ül─ůsku w dniach od 15 do 19 czerwca 2014 r. (patrz raport w Historycznym Ok├│lniku 01/2015). W tym kontek┼Ťcie przedstawi┼é on r├│wnie┼╝ swoj─ů ksi─ů┼╝k─Ö ÔÇ×B┼éa┼╝ejowice Dolne (Powiat Prudnicki) – historia g├│rno┼Ťl─ůskiej wsiÔÇť, kt├│ra ukaza┼éa si─Ö w 8 tomie w ramach serii pism krajoznawczych HKKNOS w roku 2014 w wersji dwuj─Özycznej. R├│wnie┼╝ ta ksi─ů┼╝ka zosta┼éa w pe┼éni sprzedana, nie przewiduje si─Ö jednak nowego wydania. Andreas Smarzly przedstawi┼é r├│wnie┼╝ prywatne projekty digitalizacji ┼║r├│de┼é prowadzone przez niekt├│rych cz┼éonk├│w HKKNOS obejmuj─ůce wa┼╝ne ┼║r├│d┼éa historyczne powiatu prudnickiego. W ostatnim czasie powsta┼éy p┼éyty DVD z cyfrow─ů wersj─ů Neust├Ądter Heimatbriefe z lat 1950-2014, Oberglogauer Stadtblatt (lata 1905-1939), Oberglogauer Zeitung (1845/47) oraz Neust├Ądter Kreisbl├Ątter (1843-1938), kt├│re mo┼╝na naby─ç w HKKNOS. W tym kontek┼Ťcie Sebastian K├Ânig zaprezentowa┼é cyfrow─ů wersj─Ö Neust├Ądter Heimatbriefe z lat 1950-2014 i mo┼╝liwo┼Ťci wykorzystania informacji tego warto┼Ťciowego ┼║r├│d┼éa. K├Ânig zaznaczy┼é r├│wnie┼╝, ┼╝e z uwagi na wytyczne pani L├╝ddecke oraz wydawnictwa Rocco, kt├│re posiada prawa do tego czasopisma, korzystanie z cyfrowej wersji mo┼╝liwe jest wy┼é─ůcznie do cel├│w naukowych przez cz┼éonk├│w HKKNOS.

Natomiast je┼Ťli chodzi o bie┼╝─ůce projekty, prof. Wrobel poinformowa┼é o stanie prac nad wsp├│lnym dzie┼éem HKKNOS ÔÇ×Historyczny Powiat G┼éog├│wecki w Katastrze Karoli┼äskim z lat 1722/26ÔÇť. W chwili obecnej na j─Özyk polski przet┼éumaczono wst─Öp, wprowadzenie naukowe oraz historyczne. Jak tylko zako┼äcz─ů si─Ö prace redakcyjne nad transkrypcj─ů poszczeg├│lnych miejscowo┼Ťci, nast─ůpi przekazanie dzie┼éa do wydawnictwa, a ewentualny wydruk i publikacja nast─ůpi─ů jeszcze jesieni─ů tego roku. Na zako┼äczenie Johannes Preisner przedstawi┼é post─Öp prac nad dwuj─Özyczn─ů ksi─ů┼╝k─ů ÔÇ×Wyp─Ödzenie Niemc├│w z Powiatu PrudnickiegoÔÇť, kt├│ra r├│wnie┼╝ ma si─Ö ukaza─ç w ramach serii pism krajoznawczych HKKNOS.

Roczne sprawozdanie finansowe na wniosek skarbnika, pani Rosemarie Matulla, kt├│ra przed d┼éu┼╝szy czas by┼éa chora, przeniesiono na rok nast─Öpny. Pani Matulla przekaza┼éa kr├│tki raport odno┼Ťnie obecnej sytuacji finansowej Stowarzyszenia.
Po wspólnym obiedzie zakończono Walne Zgromadzenie i członkowie mogli się cieszyć pierwszymi ciepłymi promieniami słońca w tym roku.

Andreas Smarzly
www.hkknos.de

Publikacja w:
NHB
Historischer Rundbrief HKKNOS
Schlesien Heute (skr├│t)
Northeimer Zeitung (skr├│t)
Tygodnik Prudnicki (tłumaczenie)
Życie Głogówka (PDF-File)

Historyczny Ok├│lnik 2015/1

Szanowni członkowie i przyjaciele Komisji Historycznej!

Rok 2014 by┼é rokiem pe┼énym sukces├│w, pozwalaj─ůcym na pozytywne spogl─ůdanie w przysz┼éo┼Ť─ç. Teraz czas to uczci─ç!

Komisja Historyczna obchodzi jubileusz 30-lecia swojego istnienia. W zwi─ůzku z tym zapraszam wszystkich na nasze Walne Zgromadzenie, kt├│re odb─Ödzie si─Ö w dniach 7 i 8 marca 2015 r. w Northeim.

Czeka na Pa┼ästwa interesuj─ůcy program. Cieszyliby┼Ťmy si─Ö r├│wnie┼╝ m├│c Pa┼ästwa powita─ç na naszej podr├│┼╝y studyjnej, kt├│ra tym razem b─Ödzie wiod┼éa z Ma┼éopolski na G├│rny ┼Ül─ůsk.

Ralph Wrobel

Historyczny Ok├│lnik (PDF-File)