Historyczny Okólnik 2017/1

Dołączamy aktualny Historyczny Okólnik Komisji Historycznej Powiatu Prudnickiego:  Historyczny Okólnik 2017/1

Zapraszamy serdecznie serdecznie na:

  • Walne Zgromadzenie 2017 oraz seminarium „Przyszłość badań nad historią Śląska” w terminie 18/19.03.2017 w Northeim, jak i na
  • 13. wizytę studyjną: Pałace i ogrody w północnych Czechach w terminie od 27 sierpnia do 3 września 2017 r.

 

Historyczny Okólnik 2015/2016

(Pobierz) Historyczny Okólnik (PDF)

Szanowni członkowie i przyjaciele Komisji Historycznej!

Rok 2015 był dla Komisji Historycznej rokiem pełnym sukcesów. Wiosną obchodziliśmy jubileusz 30-lecia istnienia Komisji, a latem odbyliśmy kolejną pełną wrażeń wizytę studyjną do Krakowa oraz Prudnika. Nasz projekt „Historyczny powiat głogówecki w Katastrze Karolińskim z lat 1722/26″ zbliża się ku końcowi. Książka pojawi się na rynku w 2016 r.! W tym wydaniu naszego okólnika zapraszam Wszystkich na Roczne Walne Zgromadzenie połączone z interesującym seminarium historycznym w terminie 5-6 marca. Poniżej opisaliśmy również plany na rok 2016 z różnorodnymi działaniami i  wydarzeniami w powiecie prudnickim.

Z okazji Nowego Roku składam Wszystkim najlepsze życzenia i mam nadzieję, że wszyscy będziemy mogli spotkać się w zdrowiu, w marcu.

Łączę serdeczne pozdrowienia.

Ralph Wrobel

Relacja z 12-tej podróży naukowej „Z Krakowa do Prudnika: Małopolska i Górny Śląsk“

W roku jubileuszowym 30-lecia istnienia Komisji Historycznej, w dniach od 30 sierpnia (niedziela) do 6 września (niedziela) 2015 r. odbyła się nasza podróż naukowa pod hasłem: „Z Krakowa do Prudnika: Małopolska i Górny Śląsk“.

W wyjeździe, który zorganizowali pan prof. Ralph Wrobel, pan Andreas Smarzly, pani Rosmarie Matulla oraz pan Peter Mitschka, uczestniczyły łącznie 32 osoby. Wygodnym autokarem firmy Osburg, za którego kierownicą zasiadł nasz doświadczony kierowca, pan Olaf, w niedzielę, po zabraniu uczestników z Wadersloh, Kassel, Erfurt i Drezna, udaliśmy się do Krakowa. Późnym wieczorem zadomowiliśmy się w hotelu Royal w centrum historycznej stolicy Polski – Krakowie.

W poniedziałek zwiedziliśmy położony niedaleko miasta klasztor benedyktyński w Tyńcu, założony przed dziewięcioma wiekami. Następnie udaliśmy się do Tyniecbyłego ośrodka władzy królewskiej, na Wawel, gdzie obok Zamku Królewskiego znajduje się również Katedra, w której pochowano wielu byłych władców Polski. Po sympatycznym rejsie stateczkiem po Wiśle, przy upalnych letnich temperaturach, miejscowa przewodnik, pani Agnieszka Czarnecka, pokazała nam ważne i godne zobaczenia miejsca na Starym Mieście w Krakowie, jak: kościół Mariacki ze znanym na całym świecie ołtarzem Wita Stwosza, rynek oraz Collegium Maius.KrakauWawel Po wspólnej kolacji w restauracji „Bohema“ do późnych godzin nocnych korzystaliśmy z ostatnich chwil lata na krakowskim rynku, który również tego wieczora opanowany został przez artystów, kuglarzy, handlowców, studentów, turystów z całego świata oraz przeróżnych miłośników nocy.

Następnego dnia udaliśmy się w głąb Małopolski. Najpierw zwiedziliśmy byłe galicyjskie miasto Tarnów, będące niegdyś pod tak dużym wpływem monarchii austriackiej, że do dziś Tarnowjest określane mianem „Małego Wiednia“. Po wizycie w jedynym w swoim rodzaju „Muzeum Etnograficznym“ przedstawiającym historię i kulturę Romów żyjących w Polsce, a do dnia dzisiejszego określanych w Polsce „Cyganami“, największe wrażenie zrobił na nas rynek w Tarnowie.

Stąd udaliśmy się do byłej siedziby rodu Lubomirskich, do pięknego barokowego zamku w Nowym Wiśniczu. Oprócz oryginalnego wyposażenia twierdzy, zobaczyliśmy również piękną dekorację sufitową, wywiezioną tutaj po II wojnie światowej ze śląskiego zamku w Książu. Ostatnim punktem programu była wizyta w Lipnicy Murowanej NowyWisniczw drewnianym kościele z XV w., którego początki sięgają XII w., a w którym do dziś można podziwiać średniowieczne polichromie oraz ołtarze pamiętające jeszcze okres wzniesienia tego kościoła. Następnie udaliśmy się na wyśmienitą kolację do restauracji „Piwnica pod kominkiem“ oraz spędziliśmy sympatyczny wieczór przy zimnym piwie na rynku w Krakowie.

W środę udaliśmy się początkowo do Spiszu, regionu historycznego położonego w północnej części Słowacji i południowej części Małopolski, a należącego do lat 20. ubiegłego wieku do Królestwa Węgier. Na zamku w Niedzicy, będącegoNiedzica niegdyś graniczną twierdzą Królestwa Węgier, stąpaliśmy po śladach starych węgierskich rodzin magnackich, tutejszej do lat 30. XX w. niewolniczej ludności chłopskiej, a także spiskiego Robin Hooda – Janosika, słowackiego bohatera narodowego z XVII w., który „zabierał bogatym, a rozdawał ubogim“. Następnie udaliśmy się na spacer na zaporę znajdującą się na położonym nieopodal jeziorze Czorsztyńskim, skąd mogliśmy podziwiać malowniczą panoramę Beskidów. Stamtąd udaliśmy się do Wieliczki w pobliżu Krakowa (od 1978 r. wpisana na listę dziedzictwa narodowego UNESCO), gdzie potwierdzono istnienie żup solnych (tj. kopalń soli) z czasów ok. 3500 lat przed Chrystusem, a gdzie od XIII w. wydobywa się pod ziemią sól. Zmuszeni byliśmy zatem udać się kilkaset metrów pod ziemię, gdzie czekały na nas niekończące się korytarze, przypominające sieć labiryntów, przerywane co jakiś czas olbrzymimi grotami solnymi, w których przedstawiono olbrzymie rzeźby zakute w soli wprawiające turystów w regularne osłupienie. Dzień zakończyliśmy na wspólnej kolacji w restauracji „Gościniec Floriański“ na Starym Mieście w Krakowie.

Następnego dnia opuściliśmy hotel Royal, a tym samym Kraków i Małopolskę i udaliśmy się na Śląsk. Po drodze zwiedziliśmy jeszcze położoną w granicach Małopolski Kalwarię Zebrzydowską, gdzie od roku 1600 u stóp góry Żar na wzgórzu Żarek przyciąga turystów znajdujący się tutaj kościół zbudowany na wzór kaplicy na Golgocie w Jerozolimie, oraz inne obiekty zainspirowane budowlami Ziemi Świętej (Golgota, Góra Oliwna, rzeka Cedron oraz 40 malowniczych położonych na okolicznych wzgórzach, w dolinie rzeki Cedron kapliczek). Następnie przejeżdżając nieopodal miejsca urodzenia papieża Jana Pawła II w Wadowicach udaliśmy się do Bielska-Białej. Dzisiejsza miejscowość położona była niegdyś w dwóch różnych państwach i składała się z dwóch różnych przygranicznych miast – śląskiego Bielitz (Bielsko) i małopolskiej Białej, oddzielonych od siebie rzeką Białką oraz granicą Rzeszy.

Tego dnia przekroczyliśmy wiele granic geograficznych i historycznych, jak ta między Małopolską i Śląskiem, Galicją i Śląskiem Austriackim, czy też granicę plebiscytową z roku 1921 oraz granicę między Niemcami i Polską (1922-1939), a także Prusami i Austro-Węgrami (1772-1918) oraz granicę Cesarstwa Niemieckiego i Królestwa Polskiego (do 1772). Turystom w obliczu licznych granic i związanych z nimi ograniczeń w podróżowaniu, w sposób szczególny uwidacznia się wspaniała idea pozbawionej granic Unii Europejskiej! W Bielsku-Białej oprócz Rynku i kościoła parafialnego zwiedziliśmy nowo wyremontowany Zamek książąt Sułkowskich w Bielsku, rezydencję magnacką z XIX w., w której można znaleźć jeszcze pozostałości średniowiecznego zamku Książąt Cieszyńskich. Z Bielska-Białej w godzinach popołudniowych udaliśmy się do Tychów (Tichau). Tutaj zwiedziliśmy były browar książęcy i nowoczesne muzeum browarnictwa, w którym historia ważenia piwa od 1629 r. została zaprezentowana w sposób przystępny oraz nowoczesny i z całą pewnością zainteresuje zarówno młode, jak i starsze Tichaupokolenie. Ukoronowaniem wizyty w browarze była degustacja piwa, podczas której każdy uczestnik otrzymał pół litra pysznego piwa Tyskie znanego amatorom tego trunku na całym świecie. Z Tychów udaliśmy się bezpośrednio do naszego „Heimatu“, do Prudnika (Neustadt/OS), gdzie ponownie zamieszkaliśmy w hotelu Oaza.

Kolejnego dnia, w piątek, wielu uczestników wyjazdu udało się na prywatne spotkania ze znajomymi czy też rodzinami do rodzinnych wiosek. Pozostała część grupy zwiedziła w tym czasie w godzinach przedpołudniowych były obóz jeniecki w Łambinowicach (Lamsdorf), gdzie przetrzymywani byli jeńcy wojenni z czasów wojny francusko-pruskiej z lat 1870/1871, I wojny światowej (1914/1918), II wojny światowej (1939/1945) i lat powojennych (1945/1946). 50.000 grobów zmarłych w obozie jeńców obrazuje skalę tego przygnębiającego miejsca i jego smutnych czasów zapisanych na kartach najnowszej historii Europy Środkowo-Wschodniej. Tutaj też zwiedziliśmy nowoczesne „Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu“, w którym obok wystawy i informacji odnoszących się do wydarzeń z lat 1870-1945 od niedawna znajduje się również wystawa dotycząca mrocznej historii lat powojennych, gdzie niemieccy cywile byli przetrzymywani i w dużej mierze mordowani przez polskie władze. Z Łambinowic udaliśmy się ponownie do Prudnika, gdzie zaprzyjaźniony członek naszego stowarzyszenia, pan Marcin Domino, oprowadził nas po wyremontowanej willi przemysłowca, dyplomaty, mecenasa, a także cesarskiego konsula perskiego Hermanna Fränkel (1844-1901). Popołudniową porą w hotelu Oaza miało miejsce tradycyjne spotkanie Komisji Historycznej. Pojawili się na nim liczni członkowie mieszkający w Polsce, reprezentanci lokalnych władz, przedstawiciele miejscowej ludności niemieckiej na Śląsku, członkowie zarządów zaprzyjaźnionych instytucji i stowarzyszeń, a także wielu innych starych i nowych przyjaciół. Spotkanie upłynęło w miłej i przyjemnej atmosferze, którą podkreślił występ chóru mniejszości niemieckiej z Nowej Wsi (Neudorf).

Ostatniego dnia naszej wizyty udaliśmy się w kierunku Koźla (Kosel). Po drodze zatrzymaliśmy się przy znajdującym się w pobliżu Gościęcina (Kostenthal) drewnianym kościółku św. Bryksjusza z XVII w. Po świątyni, będącej kościołem odpustowym, a wybudowanym w miejscu słynącego z cudów źródła i wcześniejszego kościółka z 1594 r. oprowadził nas pan Gorzalla. Następnie udaliśmy się do portu w Kłodnicy, gdzie weszliśmy na pokład statku „Silesia“ i rozkoszując się ostatnimi powiewami lata odbyliśmy trzygodzinną GleiwitzKanalpodróż po Kanale Gliwickim. W trakcie rejsu minęliśmy trzy śluzy, pokonując w ten sposób ponad 20 metrów, a także tzw. przepust syfonowy rzeki Kłodnicy pod Kanałem Gliwickim. Po wzmocnieniu się pysznymi kiełbaskami z grilla, krupniokami i zimnym piwem opuściliśmy statek udając się do Pławniowic (Plawniowitz), gdzie oczekiwał nas już ksiądz dr Krystian Worbs. Dzięki uprzejmości księdza Plawniowitzmieliśmy możliwość zwiedzenia tego przepięknego i zachwycającego zamku hrabiego von Bellestrem. Następnie uczestnicy mieli możliwość przedyskutowania swoich wrażeń w trakcie spaceru po przyzamkowym parku. Na zakończenie 12. wyjazdu studyjnego udaliśmy się na kolację do willi w Większycach (Wiegschütz) koło Koźla, zbudowanej (a ostatnio pięknie odrestaurowanej) w roku 1871 przez radcę handlowego i filozofa Marca Heymanna.Wiegschuetz

W niedzielę po śniadaniu opuściliśmy Śląsk z obietnicą rychłego powrotu. Tym samym zakończył się nasz 12. wyjazd studyjny, w trakcie którego nie opuszczała nas dobra aura (deszcz padał wyłącznie w trakcie zwiedzania Wieliczki, obozu w Łambinowicach oraz podczas drogi powrotnej), pozostawiając w naszej pamięci miłe wspomnienia.

Tekst: Andreas Smarzly

Fotografie: Ralph Wrobel

Jubileusz 30-lecia w Northeim

Miasto Patronackie Prudnika, Northeim (Hannover) wraz z Zarządem mieli zaszczyt zaprosić członków oraz gości na jubileusz 30-lecia działalności Komisji Historycznej Powiatu Prudnickiego, który odbył się w dniach 7 i 8 marca 2015 r. w miejscu jej założenia. W dniach 12/13 kwietnia 1985 r. w Northeim Horst Zobel wraz z innymi osobami zainteresowanymi historią powiatu prudnickiego założyli Komisję Historyczną (HKKNOS).


Uroczystości rozpoczęły się w sobotę, 7 marca, w Sali Rajców w kompleksie St. Blasien. Burmistrz Northeim, Hans-Erich Tannhäuser, powitał wszystkich obecnych i pogratulował Komisji HKKNOS 30-lecia istnienia, jak również długoletniej i owocnej działalności naukowej oraz skutecznego wkładu w pojednanie polsko-niemieckie. Burmistrz zapewnił HKKNOS, że Northeim również w przyszłości będzie stało dla Komisji otworem, następnie opisał historię prudnickiej Izby Pamięci oraz obecny stan przeprowadzki Izby Pamięci do siedziby Muzeum Miasta Northeim. Również burmistrz Prudnika (niem. Neustadt/OS) Franciszek Fejdych oraz wicestarosta powiatu prudnickiego Krzysztof Barwieniec złożyli życzenia skierowanie do Komisji. Burmistrz Fejdych docenił bardzo delikatny, jednak stale zgodny z prawdą stosunek HKKNOS do historii wspólnej ojczyzny następującymi słowami:

„Przez ostatnie 30 lat Komisja Historyczna podejmowała tematy bardzo trudne, tematy, które raczej dzielą niż łączą. Państwu udało się uzyskać zamierzony cel: udało się Państwu stworzyć taką płaszczyznę porozumienia, która z uwagi na okazywany szacunek tym, których temat dotyczył, pozwalała na podjęcie rozmowy na tematy trudne. Za zrozumienie, wrażliwość i odpowiedzialność składam członkom Komisji Historycznej Powiatu Prudnickiego serdeczne podziękowania.“

Również wicestarosta Barwieniec podkreślił ważność nieprzerysowanego i jednocześnie empatycznego rozumienia historii Powiatu przez HKKNOS. Przekazał pozdrowienia starosty Roszkowskiego, który niestety w ostatniej chwili musiał odwołać swój przyjazd, oraz przedstawił Towarzystwo Historyczne Ziemi Prudnickiej zainicjowane przez starostę, które jest na etapie kształtowania się i chce w przyszłości ściśle współpracować z HKKNOS.

Następnie pierwszy przewodniczący HKKNOS, prof. dr Ralph Wrobel, przywitał wszystkich obecnych i przedstawił przebieg działalności, dotychczasowe osiągnięcia oraz obecne pola działalności, a także perspektywy Komisji. Z uwagi na obecność gości z Polski – oprócz burmistrza Prudnika oraz wicestarosty Powiatu przybyli również wiceburmistrz – Stanisław Hawro, oraz członkowie zarządu Towarzystwa Historycznego Ziemi Prudnickiej: pani Urszula Rzepiela oraz pan Marcin Husak. Całe spotkanie było prowadzone dwujęzycznie z pomocą zaangażowanych tłumaczy.

Punktem kulminacyjnym spotkania był wykład znanego historyka zaangażowanego w sprawy Śląska, pana dr Ulricha Schmilewskiego, prezesa Fundacji dla Kultury Śląska, pierwszego wiceprzewodniczącego Komisji Historycznej Śląska oraz skarbnika Stowarzyszenia Historii Śląska. Dr Schmilewski zaprezentował bardzo interesujący wykład pt.: „Śląska arystokracja oraz kontrreformacja na przykładzie rodów von Schaffgotsch i Oppersdorff“, podejmujący w badaniach dotyczących Śląska bardzo aktualny temat, który poprzez analizę arystokratycznego rodu von Oppersdorff obejmuje również historię powiatu prudnickiego. Oprócz interesujących tematów dr Schmilewski bardzo ucieszył słuchaczy informacją, że przy tworzeniu swoich wykładów często korzysta z prac członków HKKNOS.

Po wspólnym obiedzie w dużej sali konferencyjnej restauracji „Goldener Löwe“ rozpoczęto drugą część uroczystości. Członkowie zarządu Towarzystwa Historycznego Ziemi Prudnickiej, pani Urszula Rzepiela i pan Marcin Husak, wspólnie zaprezentowali wykład pt. „Willa Hermanna Fränkla – fabrykanta, dyplomaty, filantropa“. Podczas gdy pan Husak, pracownik Muzeum w Prudniku, szczegółowo opisał budowniczego, pani Rzepiela, była dyrektor tegoż Muzeum, przedstawiła architekturę ostatnio całkowicie odrestaurowanej willi w Prudniku. Oficjalne zakończenie uroczystości nastąpiło po wykładzie historycznym prof. Wrobla „Paulini w klasztorze w Mochowie – na tropie Xavera Rotta w Internecie“. Profesor zaprezentował tym samym możliwości wyszukiwania interesujących źródeł w Internecie oraz przedstawił problem plagiatu przy tworzeniu dokumentów historycznych wynikający z systematycznego, kilkusetletniego i transgranicznego kopiowania danych. Po wspólnej kolacji członkowie i zaproszeni goście w miłej atmosferze prowadzili jeszcze długie rozmowy do późnej nocy.

Następnego dnia, w niedzielę, członkowie HKKNOS wspólnie z gośćmi z Polski zwiedzili nowo powstałą Izbę Tradycji w Muzeum Miasta w Northeim. Następnie goście z Polski pożegnali się, a członkowie HKKNOS udali się na Walne Zgromadzenie Stowarzyszenia, które również odbyło się w dużej sali konferencyjnej restauracji „Goldener Löwe“. Po tym, jak pierwszy przewodniczący, prof. Wrobel, potwierdził kworum, nastąpił opis aktualnej działalności i projektów Komisji. W chwili obecnej toczą się prace nad stworzeniem nowej strony internetowej HKKNOS, która idąc z duchem czasu powinna być dwujęzyczna, a w przyszłości nawet trójjęzyczna (niemiecko-polsko-angielska). W szczególności nowi młodsi członkowie HKKNOS mogą przekazać wiele propozycji i pomysłów do dyskusji w tym temacie. Przyjęto propozycję administratora strony, Christiana Sarnes, aby w przyszłości stworzyć na nowo stronę w systemie WordPress. Następnie prof. Wrobel przekazał informacje dotyczące wyjazdu jubileuszowego „Od Krakowa do Prudnika: Wizyta studyjna z Małopolski na Górny Śląsk“, który ma się odbyć w dniach od 30.08. do 6.09.2015 r. Mimo, że większość miejsc jest już zajęta, dla zainteresowanych osób istnieje jeszcze możliwość rezerwacji kilku miejsc. Na koniec pierwszy przewodniczący przedstawił swoją nową książkę „Historia Wsi Wierzch i Mionów“, którą niedawno prezentował wspólnie z księdzem Wolfgangiem Globischem. Wszystkie egzemplarze książki zostały już jednak sprzedane, w najbliższej przyszłości powinno się jednak pojawić wydanie nowe, poprawione.

Drugi przewodniczący, Andreas Smarzly, poprosił członków, którzy posiadają adres mailowy, o przekazanie go komisji celem ułatwienia wymiany informacji. Następnie przekazał informacje dotyczące serii referatów, które odbyły się na Górnym Śląsku w dniach od 15 do 19 czerwca 2014 r. (patrz raport w Historycznym Okólniku 01/2015). W tym kontekście przedstawił on również swoją książkę „Błażejowice Dolne (Powiat Prudnicki) – historia górnośląskiej wsi“, która ukazała się w 8 tomie w ramach serii pism krajoznawczych HKKNOS w roku 2014 w wersji dwujęzycznej. Również ta książka została w pełni sprzedana, nie przewiduje się jednak nowego wydania. Andreas Smarzly przedstawił również prywatne projekty digitalizacji źródeł prowadzone przez niektórych członków HKKNOS obejmujące ważne źródła historyczne powiatu prudnickiego. W ostatnim czasie powstały płyty DVD z cyfrową wersją Neustädter Heimatbriefe z lat 1950-2014, Oberglogauer Stadtblatt (lata 1905-1939), Oberglogauer Zeitung (1845/47) oraz Neustädter Kreisblätter (1843-1938), które można nabyć w HKKNOS. W tym kontekście Sebastian König zaprezentował cyfrową wersję Neustädter Heimatbriefe z lat 1950-2014 i możliwości wykorzystania informacji tego wartościowego źródła. König zaznaczył również, że z uwagi na wytyczne pani Lüddecke oraz wydawnictwa Rocco, które posiada prawa do tego czasopisma, korzystanie z cyfrowej wersji możliwe jest wyłącznie do celów naukowych przez członków HKKNOS.

Natomiast jeśli chodzi o bieżące projekty, prof. Wrobel poinformował o stanie prac nad wspólnym dziełem HKKNOS „Historyczny Powiat Głogówecki w Katastrze Karolińskim z lat 1722/26“. W chwili obecnej na język polski przetłumaczono wstęp, wprowadzenie naukowe oraz historyczne. Jak tylko zakończą się prace redakcyjne nad transkrypcją poszczególnych miejscowości, nastąpi przekazanie dzieła do wydawnictwa, a ewentualny wydruk i publikacja nastąpią jeszcze jesienią tego roku. Na zakończenie Johannes Preisner przedstawił postęp prac nad dwujęzyczną książką „Wypędzenie Niemców z Powiatu Prudnickiego“, która również ma się ukazać w ramach serii pism krajoznawczych HKKNOS.

Roczne sprawozdanie finansowe na wniosek skarbnika, pani Rosemarie Matulla, która przed dłuższy czas była chora, przeniesiono na rok następny. Pani Matulla przekazała krótki raport odnośnie obecnej sytuacji finansowej Stowarzyszenia.
Po wspólnym obiedzie zakończono Walne Zgromadzenie i członkowie mogli się cieszyć pierwszymi ciepłymi promieniami słońca w tym roku.

Andreas Smarzly
www.hkknos.de

Publikacja w:
NHB
Historischer Rundbrief HKKNOS
Schlesien Heute (skrót)
Northeimer Zeitung (skrót)
Tygodnik Prudnicki (tłumaczenie)
Życie Głogówka (PDF-File)

Historyczny Okólnik 2015/1

Szanowni członkowie i przyjaciele Komisji Historycznej!

Rok 2014 był rokiem pełnym sukcesów, pozwalającym na pozytywne spoglądanie w przyszłość. Teraz czas to uczcić!

Komisja Historyczna obchodzi jubileusz 30-lecia swojego istnienia. W związku z tym zapraszam wszystkich na nasze Walne Zgromadzenie, które odbędzie się w dniach 7 i 8 marca 2015 r. w Northeim.

Czeka na Państwa interesujący program. Cieszylibyśmy się również móc Państwa powitać na naszej podróży studyjnej, która tym razem będzie wiodła z Małopolski na Górny Śląsk.

Ralph Wrobel

Historyczny Okólnik (PDF-File)