1784

POWIAT PRUDNICKI Z PERSPEKTYWY ROKU 1784

  • ┼╣r├│d┼éo: Zimmermann, Friedrich Albert, Beytr├Ąge zur Beschreibung von Schlesien, Band III, Bieg 1784

 

  • 1. Po┼éo┼╝enie, granice, wielko┼Ť─ç

Do powiatu prudnickiego, zgodnie z obecnym podzia┼éem administracyjnym, nale┼╝─ů r├│wnie┼╝: okr─Ög g┼éog├│wecki (jako najwi─Ökszy) oraz okr─Ög bialski. Te 3 powiaty licz─ů ┼é─ůcznie 13 do 14 mil kwadratowych, granicz─ůc z powiatami: opolskim, niemodli┼äskim, kozielskim, g┼éubczyckim, nyskim i cesarsk─ů cz─Ö┼Ťci─ů ┼Ül─ůska, powiatem Vidnava.

  • 2. G├│ry i minera┼éy

W┼éa┼Ťciwy powiat prudnicki jest usytuowany od po┼éudnia na terenach g├│rskich, g├│ry tworz─ů wraz z Czechami jeden ┼éa┼äcuch; w┼Ťr├│d nich, najwy┼╝szym wzniesieniem jest Zamkowa G├│ra (Burgberg), b─Öd─ůca w┼éasno┼Ťci─ů Prudnika, nast─Öpnie wzg├│rza w okolicy miejscowo┼Ťci Moszczanka i Trzebina.

Powiat głogówecki obejmuje z reguły równiny, natomiast bialski charakteryzuje się licznymi wzniesieniami.

Brak tutaj zasob├│w rud, gleby torfowe znale┼║─ç mo┼╝na w okolicy Zabierzowa. Kamie┼ä murowy znale┼║─ç za┼Ť mo┼╝na w okolicy Moszczanki, Trzebiny i ┼ü─ůki Prudnickiej.

  • 3. W┼éa┼Ťciwo┼Ťci, ┼╝yzno┼Ť─ç gleb i produkty

Ponad dwie trzecie ca┼éego powiatu zajmuj─ů gleby ┼╝yzne, najlepsze w okolicach Wierzchu, na po┼éudniowy zach├│d od G┼éog├│wka oraz w okolicach Bia┼éej; najgorsze ziemie znajduj─ů si─Ö w Dobrej, Steblowie, Wawrzy┼äcowicach, Mokrej, Brze┼║nicy oraz w okolicy tych miejscowo┼Ťci. Tam ziemia jest bardzo piaszczysta.

W wielu miejscach wyst─Öpuje ja┼éowizna, cho─ç cz─Ö┼Ť─ç z niej jest wykorzystywana. Jedna czwarta ziem obsiana jest pszenic─ů, a trzy czwarte ┼╝ytem. ┼╗niwa na r├│wninach oraz na ziemiach piaszczystych odbywaj─ů si─Ö oko┼éo 16 lipca, na terenach g├│rskich dopiero pod koniec lipca.

W okolicy Szybowic, Mieszkowic, Rudziczki, Lubrzy i Białej uprawia się dużo pięknego lnu, w pozostałych regionach mniej, a w innych w ogóle.

Siano pozyskuje si─Ö g┼é├│wnie na maj─ůtku w Chrzelicach, roczne zapasy wynosz─ů ponad 5000 fur. W roku 1783 drzew owocowych by┼éo 780669 sztuk. Drzew morwowych 3830 sztuk. Chmiel liczony jest na 300 szefli.

  • 4. Tereny le┼Ťne

W p├│┼énocnej cz─Ö┼Ťci powiatu w okolicach Chrzelic i Dobrej tereny s─ů silnie zalesione, podobnie jak samo miasto Prudnik, w szczeg├│lno┼Ťci przez sosny; na wzg├│rzach w okolicy Trzebiny ro┼Ťnie rzadko wyst─Öpuj─ůcy na ┼Ül─ůsku m┼éody modrzew; obecnie wyst─Öpuj─ůcy w du┼╝ych ilo┼Ťciach. Kiedy┼Ť by┼éo wi─Öcej tego typu drzew, jednak zosta┼éy one zniszczone wskutek wojny siedmioletniej. Brak jest pszcz├│┼é samotnic. Dziczyzna wyst─Öpuje na w┼éasny u┼╝ytek.

  • 5. Akweny wodne i ryby

Brak jezior, wyst─Öpuj─ů licznie stawy. Jeden znajduje si─Ö w okolicy Chrzelic maj─ůcy obsad─Ö 1000 kop narybku, w okolicach ┼ü─ůki Prudnickiej i Moszczanki znajduj─ů si─Ö najwi─Öksze po stawach chrzelickich.

Znale┼║─ç w nich mo┼╝na typowe rodzaje ryb: karp, szczupak, kara┼Ť. W okolicach Moszczanki uchodzi jedno z odga┼é─Özie┼ä Opawy, zwane tutaj Steinbach, gdzie ┼éowi si─Ö du┼╝e ilo┼Ťci pstr─ůg├│w.

Rzeki to: Prudnik, Biała, Osobłoga oraz liczne małe potoki, żaden z nich nie jest jednak żeglowny; Osobłoga często wylewa ze swego koryta.

  • Zwierz─Öta domowe

W okolicach Prudnika i we wsi Szon├│w wyst─Öpuj─ů licznie konie i krowy, w pozosta┼éych okolicach jest ich znacznie mniej.

Ich liczba wynosi┼éa w roku 1783: 4670 koni, 1413 wo┼é├│w, 8302 krowy, 35430 owiec, 3460 ┼Ťwi┼ä, 1559 pe┼énych uli.

  • Domostwa

Najlepszym zamkiem szlacheckim jest zamek w Dobrej; w okolicach Dobrej, Bia┼éej i Pr├│szkowa znajduj─ů si─Ö ogrody.

W Chrzelicach znajduje si─Ö stary masywny zamek z nietypowo grubymi murami.

Mieszkania ch┼éop├│w w okolicy Prudnika s─ů cz─Ö┼Ťciowo murowane, a te zbudowane z drewna lub budowane na spos├│b pruski s─ů bardzo dobrze wykonane, w cz─Ö┼Ťci polskiej za G┼éog├│wkiem po przeciwnej stronie Odry, w okolicach Dobrej i Chrzelic s─ů jednak w nie najlepszym stanie.

W powiecie s─ů: 3 miasta, 2 osady targowe, 113 wsi a w tych dw├│ch ostatnich 97 folwark├│w. 34 ko┼Ťcio┼éy, 1902 osad ch┼éopskich, 1881 osad zagrodnik├│w, 1291 cha┼éupnik├│w i 1 wybielarnia.

  • 8. Mieszka┼äcy

J─Özyk, jakim m├│wi si─Ö w powiecie prudnickim to wprawdzie niemiecki, brzmienie jest jednak cz─Östo melodyjne, wi─Öksza cz─Ö┼Ť─ç mieszka┼äc├│w powiat├│w g┼éog├│weckiego i bialskiego m├│wi po polsku.

Mieszka┼äcy Olszynki s─ů w ca┼éo┼Ťci ewangelikami, w Szybowcu, Mieszkowicach, Rudziczce, ┼ü─ůce Prudnickiej, Moszczance, Niemys┼éowicach, Lubrzy, S┼éokowie i Laskowicach mieszka┼äcy to cz─Ö┼Ťciowo protestanci a cz─Ö┼Ťciowo katolicy, pozosta┼ée miejscowo┼Ťci zamieszkuj─ů g┼é├│wnie katolicy.

Mieszka┼äcy niemieckich wiosek, w szczeg├│lno┼Ťci w okolicach Prudnika, s─ů pracowici, w cz─Ö┼Ťci polskiej wok├│┼é G┼éog├│wka i w du┼╝ej mierze po drugiej stronie Odry oraz na terenach lesistych mieszka┼äcy nie czuj─ů potrzeby poprawy swojej sytuacji maj─ůtkowej, a wobec og├│lnej tendencji Polak├│w do picia, du┼╝o pij─ů. Na terenach g├│rskich g┼é├│wnym zaj─Öciem po pracy na roli jest prz─Ödzenie lnu.

Liczba mieszkańców powiatu bez trzech miast:

  • 1755 – 26422
  • 1765 – 28897
  • 1775 – 31006
  • 1783 – 30120

Liczny jest przyrost naturalny, a na 31 ┼╝yj─ůcych umiera 1 osoba.

  • 9. Cechy charakterystyczne

W okolicy Zamkowej G├│ry (Burgberg) w powiecie prudnickim znajduje si─Ö stary zniszczony zamek, tak┼╝e w okolicy Piorunkowic znajduj─ů si─Ö podobne ruiny: obie zgodnie z legend─ů mia┼éy zosta─ç wybudowane przez templariuszy. W Golczowicach, nale┼╝─ůcych do hrabiego von Schaffgotsch, znajdowa┼é si─Ö kiedy┼Ť ko┼Ťci├│┼é katolicki, poniewa┼╝ by┼é w bardzo z┼éym stanie, 12 lat temu zosta┼é zupe┼énie zlikwidowany.

Brak innych staro┼╝ytno┼Ťci. W roku 1783 kr├│l odkupi┼é maj─ůtek w Chrzelicach i administruje go, jako maj─ůtek skarbowy.

  • 10. Administracja zewn─Ötrzna

Powiat ten reprezentuj─ů starosta George David Wenzel von Tscheppe, dw├│ch deputowanych powiatu: pan Kaspar Heinrich von N├Ąse i pan Franz von Hoscheck, a tak┼╝e poborca skarbowy – pan Friedrich Karl Grimm. Lekarzem powiatowym jest pan D. Kurz.

Urz─ůd skarbowy znajduje si─Ö w G┼éog├│wku.

W sprawach s─ůdowych mieszka┼äcy podlegaj─ů pod jurysdykcj─Ö danej miejscowo┼Ťci, szlachta i znamienici mieszka┼äcy pod s─ůd wy┼╝szej instancji z siedzib─ů w Brzegu.

Powiat w kwestiach umowy ubezpieczenia zwierz─ůt gospodarskich nale┼╝y do drugiej kategorii, za┼Ť w sprawach podatkowych podlega drugiej klasie.

Pob├│r do wojska odbywa si─Ö do regimentu von Arnim (Arnim skre┼Ťlono i zast─ůpiono ÔÇ×MengdenÔÇť).

Miasta w kwestiach podatkowych podlegaj─ů do sz├│stego departamentu podatkowego. Radca podatkowy mieszka w Prudniku.