POWIAT PRUDNICKI Z PERSPEKTYWY ROKU 1784
- Źródło: Zimmermann, Friedrich Albert, Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Band III, Bieg 1784
- 1. Położenie, granice, wielkość
Do powiatu prudnickiego, zgodnie z obecnym podziałem administracyjnym, należą również: okręg głogówecki (jako największy) oraz okręg bialski. Te 3 powiaty liczą łącznie 13 do 14 mil kwadratowych, granicząc z powiatami: opolskim, niemodlińskim, kozielskim, głubczyckim, nyskim i cesarską częścią Śląska, powiatem Vidnava.
- 2. Góry i minerały
Właściwy powiat prudnicki jest usytuowany od południa na terenach górskich, góry tworzą wraz z Czechami jeden łańcuch; wśród nich, najwyższym wzniesieniem jest Zamkowa Góra (Burgberg), będąca własnością Prudnika, następnie wzgórza w okolicy miejscowości Moszczanka i Trzebina.
Powiat głogówecki obejmuje z reguły równiny, natomiast bialski charakteryzuje się licznymi wzniesieniami.
Brak tutaj zasobów rud, gleby torfowe znaleźć można w okolicy Zabierzowa. Kamień murowy znaleźć zaś można w okolicy Moszczanki, Trzebiny i Łąki Prudnickiej.
- 3. Właściwości, żyzność gleb i produkty
Ponad dwie trzecie całego powiatu zajmują gleby żyzne, najlepsze w okolicach Wierzchu, na południowy zachód od Głogówka oraz w okolicach Białej; najgorsze ziemie znajdują się w Dobrej, Steblowie, Wawrzyńcowicach, Mokrej, Brzeźnicy oraz w okolicy tych miejscowości. Tam ziemia jest bardzo piaszczysta.
W wielu miejscach występuje jałowizna, choć część z niej jest wykorzystywana. Jedna czwarta ziem obsiana jest pszenicą, a trzy czwarte żytem. Żniwa na równinach oraz na ziemiach piaszczystych odbywają się około 16 lipca, na terenach górskich dopiero pod koniec lipca.
W okolicy Szybowic, Mieszkowic, Rudziczki, Lubrzy i Białej uprawia się dużo pięknego lnu, w pozostałych regionach mniej, a w innych w ogóle.
Siano pozyskuje się głównie na majątku w Chrzelicach, roczne zapasy wynoszą ponad 5000 fur. W roku 1783 drzew owocowych było 780669 sztuk. Drzew morwowych 3830 sztuk. Chmiel liczony jest na 300 szefli.
- 4. Tereny leśne
W północnej części powiatu w okolicach Chrzelic i Dobrej tereny są silnie zalesione, podobnie jak samo miasto Prudnik, w szczególności przez sosny; na wzgórzach w okolicy Trzebiny rośnie rzadko występujący na Śląsku młody modrzew; obecnie występujący w dużych ilościach. Kiedyś było więcej tego typu drzew, jednak zostały one zniszczone wskutek wojny siedmioletniej. Brak jest pszczół samotnic. Dziczyzna występuje na własny użytek.
- 5. Akweny wodne i ryby
Brak jezior, występują licznie stawy. Jeden znajduje się w okolicy Chrzelic mający obsadę 1000 kop narybku, w okolicach Łąki Prudnickiej i Moszczanki znajdują się największe po stawach chrzelickich.
Znaleźć w nich można typowe rodzaje ryb: karp, szczupak, karaś. W okolicach Moszczanki uchodzi jedno z odgałęzień Opawy, zwane tutaj Steinbach, gdzie łowi się duże ilości pstrągów.
Rzeki to: Prudnik, Biała, Osobłoga oraz liczne małe potoki, żaden z nich nie jest jednak żeglowny; Osobłoga często wylewa ze swego koryta.
- Zwierzęta domowe
W okolicach Prudnika i we wsi Szonów występują licznie konie i krowy, w pozostałych okolicach jest ich znacznie mniej.
Ich liczba wynosiła w roku 1783: 4670 koni, 1413 wołów, 8302 krowy, 35430 owiec, 3460 świń, 1559 pełnych uli.
- Domostwa
Najlepszym zamkiem szlacheckim jest zamek w Dobrej; w okolicach Dobrej, Białej i Prószkowa znajdują się ogrody.
W Chrzelicach znajduje się stary masywny zamek z nietypowo grubymi murami.
Mieszkania chłopów w okolicy Prudnika są częściowo murowane, a te zbudowane z drewna lub budowane na sposób pruski są bardzo dobrze wykonane, w części polskiej za Głogówkiem po przeciwnej stronie Odry, w okolicach Dobrej i Chrzelic są jednak w nie najlepszym stanie.
W powiecie są: 3 miasta, 2 osady targowe, 113 wsi a w tych dwóch ostatnich 97 folwarków. 34 kościoły, 1902 osad chłopskich, 1881 osad zagrodników, 1291 chałupników i 1 wybielarnia.
- 8. Mieszkańcy
Język, jakim mówi się w powiecie prudnickim to wprawdzie niemiecki, brzmienie jest jednak często melodyjne, większa część mieszkańców powiatów głogóweckiego i bialskiego mówi po polsku.
Mieszkańcy Olszynki są w całości ewangelikami, w Szybowcu, Mieszkowicach, Rudziczce, Łące Prudnickiej, Moszczance, Niemysłowicach, Lubrzy, Słokowie i Laskowicach mieszkańcy to częściowo protestanci a częściowo katolicy, pozostałe miejscowości zamieszkują głównie katolicy.
Mieszkańcy niemieckich wiosek, w szczególności w okolicach Prudnika, są pracowici, w części polskiej wokół Głogówka i w dużej mierze po drugiej stronie Odry oraz na terenach lesistych mieszkańcy nie czują potrzeby poprawy swojej sytuacji majątkowej, a wobec ogólnej tendencji Polaków do picia, dużo piją. Na terenach górskich głównym zajęciem po pracy na roli jest przędzenie lnu.
Liczba mieszkańców powiatu bez trzech miast:
- 1755 – 26422
- 1765 – 28897
- 1775 – 31006
- 1783 – 30120
Liczny jest przyrost naturalny, a na 31 żyjących umiera 1 osoba.
- 9. Cechy charakterystyczne
W okolicy Zamkowej Góry (Burgberg) w powiecie prudnickim znajduje się stary zniszczony zamek, także w okolicy Piorunkowic znajdują się podobne ruiny: obie zgodnie z legendą miały zostać wybudowane przez templariuszy. W Golczowicach, należących do hrabiego von Schaffgotsch, znajdował się kiedyś kościół katolicki, ponieważ był w bardzo złym stanie, 12 lat temu został zupełnie zlikwidowany.
Brak innych starożytności. W roku 1783 król odkupił majątek w Chrzelicach i administruje go, jako majątek skarbowy.
- 10. Administracja zewnętrzna
Powiat ten reprezentują starosta George David Wenzel von Tscheppe, dwóch deputowanych powiatu: pan Kaspar Heinrich von Näse i pan Franz von Hoscheck, a także poborca skarbowy – pan Friedrich Karl Grimm. Lekarzem powiatowym jest pan D. Kurz.
Urząd skarbowy znajduje się w Głogówku.
W sprawach sądowych mieszkańcy podlegają pod jurysdykcję danej miejscowości, szlachta i znamienici mieszkańcy pod sąd wyższej instancji z siedzibą w Brzegu.
Powiat w kwestiach umowy ubezpieczenia zwierząt gospodarskich należy do drugiej kategorii, zaś w sprawach podatkowych podlega drugiej klasie.
Pobór do wojska odbywa się do regimentu von Arnim (Arnim skreślono i zastąpiono „Mengden“).
Miasta w kwestiach podatkowych podlegają do szóstego departamentu podatkowego. Radca podatkowy mieszka w Prudniku.